Veiligheid in het bouwproces

Deze verantwoordelijkheden vloeien voort uit een samenhangend wettelijk kader, waaronder:

• Burgerlijk Wetboek (BW) – algemene zorgplicht en aansprakelijkheid;
• Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) – wettelijke verplichtingen rondom veilig werken;
• Arbobesluit – nadere uitwerking van de Arbowet, waaronder de bouwprocesbepalingen (Hoofdstuk 2, Afdeling 5);
• Contractuele afspraken – aanvullende eisen vastgelegd in projectspecifieke documenten.

Verantwoord opdrachtgeverschap betekent dat veiligheid niet pas in de uitvoeringsfase aandacht krijgt, maar al vanaf de initiatief- en ontwerpfase wordt geborgd. Van een opdrachtgever mag worden verwacht dat hij:

• veiligheid tijdig meeneemt in de voorbereiding en het ontwerp;
• bekende risico's actief deelt met opdrachtnemers;
• realistische eisen, budgetten en planningen hanteert;
• duidelijke afspraken maakt over veiligheidsdoelen en -kaders;
• samenwerking tussen ketenpartners stimuleert;
• toeziet op de naleving van gemaakte afspraken.

Bij bepaalde bouwprojecten is een Veiligheids- en Gezondheidsplan (V&G-plan) wettelijk verplicht. Het plan bestaat doorgaans uit twee delen:

• V&G-plan ontwerpfase – opgesteld onder verantwoordelijkheid van de opdrachtgever en gericht op het identificeren en beheersen van risico's die voortvloeien uit ontwerpkeuzes;
• V&G-plan uitvoeringsfase – opgesteld door de opdrachtnemer en gericht op de feitelijke uitvoering van de werkzaamheden op de bouwplaats.

Het V&G-plan vormt daarmee de schakel tussen ontwerpverantwoordelijkheid en uitvoeringsverantwoordelijkheid en zorgt voor continuïteit in het beheersen van risico's.

Veiligheid als integraal onderdeel van geïntegreerde contracten

Binnen geïntegreerde contracten op basis van de UAV-GC 2025 is veiligheid nadrukkelijk onderdeel van de uitvoering en niet langer uitsluitend een verantwoordelijkheid van de opdrachtgever. Door de integratie van ontwerp en uitvoering ligt het veiligheidsmanagement bij de Opdrachtnemer, die beter zicht heeft op de samenhang tussen ontwerpkeuzes en uitvoeringsrisico's. Tenzij de Opdrachtgever bijv. het Definitief Ontwerp (DO) opstelt. Dan kan de Opdrachtgever al in de ontwerpfase diverse verplichtingen hebben vanuit bijvoorbeeld de ARBO-wet.

Paragraaf 12 UAV-GC 2025 – verantwoordelijkheid Opdrachtnemer

Paragraaf 12 UAV-GC 2025 bepaalt dat de Opdrachtnemer verantwoordelijk is voor een veilige uitvoering van de werkzaamheden en moet voldoen aan de geldende wet- en regelgeving. Dit betekent onder meer dat de Opdrachtnemer:

• de werkzaamheden veilig organiseert;
• passende preventieve en correctieve maatregelen treft;
• werknemers, derden en de omgeving beschermt;
• risico's tijdig signaleert en communiceert.

Wederzijdse informatie- en waarschuwingsplicht

Ook voor veiligheid een wederzijdse informatie- en waarschuwingsplicht. Dit betekent dat:

• de Opdrachtgever alle bij hem bekende veiligheidsrelevante gegevens (zoals omgevingsrisico's, kabels en leidingen, eerdere incidenten) tijdig en volledig ter beschikking stelt — veelal opgenomen in de annexen bij het contract;
• de Opdrachtnemer proactief signaleert en waarschuwt wanneer informatie onvolledig, verouderd of afwijkend blijkt, of wanneer ontwerpkeuzes leiden tot onaanvaardbare uitvoeringsrisico's.

Veiligheidsrisico's worden hiermee niet uitsluitend juridisch benaderd, maar gezamenlijk beheerst. Dit moet voorkomen dat veiligheidsissues in de uitvoeringsfase leiden tot vertraging, meerkosten of contractuele discussie.

De Opdrachtgever blijft, ook bij een UAV-GC-contract, een toezichthoudende rol vervullen via toetsing en acceptatie van documenten, audits en systeemgerichte contractbeheersing (SCB). Veiligheid is daarbij een vast onderdeel van de risicodossiers en de periodieke voortgangsoverleggen.