'Je wilt geen ambulance die honderd meter verderop vaststaat'

Volgens Eelco van Bijsteren, beleidsadviseur en programmamanager risicobeheersing bij de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid, is dat ook meteen het grootste risico van werkzaamheden en tijdelijke verkeersmaatregelen. “Dat de juiste hulp niet op tijd op de juiste plaats kan komen.” Met praktijkvoorbeelden laat hij zien welke gevolgen wegafsluitingen en omleidingen kunnen hebben voor de bereikbaarheid van nood- en hulpdiensten.

Voor de bereikbaarheid van de hulpdiensten speelt niet alleen een directe wegafsluiting een rol. Ook de effecten op het onderliggende wegennet vragen aandacht, legt Van Bijsteren uit. “Is er een weg afgesloten, dan verplaatst verkeer zich naar andere routes. Daardoor kunnen ook wegen die niet direct bij de werkzaamheden betrokken zijn zwaarder belast raken. De kans op files neemt toe met vertragingen als gevolg. Naast de tijdelijke verkeersmaatregel beïnvloeden dus ook die extra vertragingen de aanrijtijden van nood- en hulpdiensten.”

Daarom kijkt een veiligheidsregio zowel naar de tijdelijke verkeersmaatregel zelf, als naar de gevolgen voor de bereikbaarheid van hulpdiensten. Hoe groot die impact is, hangt af van de locatie, de inrichting van het gebied en de betrokken hulpdienst.

“In een gebied met veel alternatieve routes zijn de gevolgen van een afsluiting op de aanrijtijden meestal kleiner dan op een locatie waar verkeer afhankelijk is van één brug of enkele belangrijke verbindingswegen”, licht Van Bijsteren toe. “Dat zie je nu bijvoorbeeld bij de afsluiting van de Papendrechtsebrug. Dat heeft een enorme impact.”

Daarnaast speelt een rol hoe de betrokken hulpdienst is georganiseerd. “Ambulances werken vanuit vaste posten waar medewerkers al aanwezig zijn. Bij de brandweer moeten vrijwilligers vaak eerst naar de kazerne komen voordat zij kunnen uitrukken. Ook op die route kunnen werkzaamheden vertraging veroorzaken. Bij het inschatten van risico’s houden we daar als veiligheidsregio rekening mee.”

In 2024 vonden over een langere periode grootschalige asfalteringswerkzaamheden plaats op de A15 tussen Gorinchem en Deil. “Omdat het om een groot project ging, was het nodig dat wegbeheerder, aannemer en nood- en hulpdiensten samen optrokken. We hebben intensief samengewerkt en heldere afspraken met elkaar vastgelegd over bereikbaarheid, tijdelijke verkeersmaatregelen en communicatie. Daardoor konden we echt maatwerk leveren.”

Dat maatwerk was nodig, omdat de situatie voortdurend veranderde. “De ene keer was het ene wegvak aan de beurt, een paar dagen later een ander wegvak. Bovendien hadden de afsluitingen niet voor iedereen dezelfde gevolgen. Voor het reguliere verkeer was het hele traject afgesloten, maar voor de nood- en hulpdiensten zochten we naar mogelijkheden om toch een veilige doorgang te houden.”

Om dit praktisch uit te voeren, maakte de aannemer bereikbaarheidskaarten (in pdf) waarop per dag zichtbaar was welke routes beschikbaar waren en waar hulpdiensten wel of niet konden rijden. “Met deze informatie konden wij de systemen van de veiligheidsregio inrichten, zodat de nood- en hulpdiensten altijd een goed beeld hadden van de actuele situatie. Hoewel deze gezamenlijke oplossing voor iedereen extra werk met zich meebracht, leverde het enorm veel voordeel op in de dagelijkse uitvoering.”

Wat je verder ziet is dat technologische oplossingen een steeds grotere rol spelen. “Vroeger werkten toegangshekken voor afgesloten gebieden en calamiteitendoorgangen vaak met fysieke sleutels. Tegenwoordig bestaan er systemen waarbij geautoriseerde voertuigen van hulpdiensten automatisch worden herkend en een slagboom of hek vanzelf opengaat”, vertelt Van Bijsteren.

Volgens hem kan dit ook bij wegwerkzaamheden handig zijn. “Zo’n digitaal toegangssysteem maakt het mogelijk om een werkgebied afgesloten te houden voor regulier verkeer, wat nog wel eens lastig is, terwijl hulpdiensten toch snel toegang hebben. En zonder dat je overal sleutels hoeft uit te delen.”

Ook navigatiesystemen worden steeds slimmer. In verschillende veiligheidsregio’s is de routebegeleiding van hulpdiensten gekoppeld aan systemen waarin actuele informatie over wegwerkzaamheden en verkeersmaatregelen is opgenomen. Daardoor krijgen voertuigen automatisch een route die rekening houdt met de mogelijkheden voor nood- en hulpdiensten.

“Als een weg afgesloten is voor normaal verkeer, maar wij via een fietspad of een speciale doorgang mogen rijden, dan houdt het systeem daar rekening mee. Bij een incident drukken we simpelweg op navigeren en krijgen we de juiste route.” Hoe beter informatie over wegwerkzaamheden wordt gedeeld en verwerkt, hoe kleiner de kans dat hulpdiensten onderweg voor verrassingen komen te staan.

Volgens Van Bijsteren hoeft een wegafsluiting niet direct een probleem te zijn. Het probleem ontstaat vooral wanneer nood- en hulpdiensten niet weten dat die afsluiting er is of welke afspraken zijn gemaakt over doorgang. Dan kunnen precies de situaties ontstaan waarmee dit artikel begon: een brandweerwagen die door een opgebroken straat niet dichtbij genoeg kan komen met het blusmateriaal of een ambulance die kostbare tijd verliest doordat een alternatieve route moet worden gezocht. Tijdig informatie uitwisselen en samenwerken in de keten voorkomt dit.

“Daarom willen we als veiligheidsregio bij tijdelijke verkeersmaatregelen gewoon weten of we er wel of niet doorheen kunnen. Dat maakt een wereld van verschil.”

Werk in uitvoering vraagt om samenwerking in de keten