Thema Mobiliteitshubs
Hoe houd je openbaar vervoer bereikbaar in een landelijke regio, waar de vervoervraag per moment van de dag sterk verschilt? In Zeeland leidde die vraag tot een nieuw systeem van publieke mobiliteit. Daarin vullen regulier openbaar vervoer, flexvervoer en een netwerk van mobiliteitshubs elkaar aan. De nieuwe regiohub in Tholen laat zien hoe dat er in de praktijk uitziet.
Overigens gaat het in de gemeente Tholen om twee hubs, vertelt gemeentelijk projectleider An Cats. Een regiohub aan de rand van het vestingstadje en een dorpshub bij Poortvliet. Die laatste is een stuk kleiner en eenvoudiger. In dit verhaal kijken we vooral naar de regiohub.
Al langere tijd werkt Cats aan het ‘Maatschappelijk hart van Tholen’, een gebied waar onderwijs, sport, zorg en andere maatschappelijke voorzieningen samenkomen. “Na de bouw van een brede school leek de puzzel grotendeels gelegd, maar vervolgens dienden zich nieuwe vraagstukken aan”, vertelt ze. “Er kwamen plannen voor nieuw voortgezet onderwijs, een multifunctionele accommodatie en een andere inrichting van het gebied.”
An Cats
Ook ontstond de wens om verkeer, parkeren en openbaar vervoer beter met elkaar te verbinden. “We wilden bezoekers gastvrij ontvangen, de parkeerdruk bij het medisch centrum oplossen én zorgen voor een toekomstbestendige inrichting van het gebied. Daarbij kwam de ambitie om een regiohub te realiseren.” Die ambitie sluit aan op de regionale mobiliteitsstrategie die de provincie Zeeland samen met de Zeeuwse gemeenten opstelde. Daarin is Tholen aangewezen als locatie voor een regiohub.
Tijdens de uitwerking stemde de gemeente de plannen voortdurend af met de provincie en met de toenmalige vervoerder Connexxion, vertelt Cats. Daarbij werd onder meer gekeken of de nieuwe halte-indeling, de draaicirkels van de bussen en de inrichting technisch goed zouden functioneren. Op dat moment was nog niet bekend welke partij de nieuwe ov-concessie zou winnen. Toen de concessie later werd gegund, kon de nieuwe vervoerder de hub zonder grote aanpassingen opnemen in het nieuwe ov-systeem. De nieuwe vervoerder neemt de hub vanaf december officieel in gebruik, terwijl het flexvervoer er nu al gebruik van maakt, legt Cats uit.
Plek waar alles samenkomt
De hub in Tholen ligt op de locatie van voormalige schoolgebouwen. In de buurt liggen een brede school, een sport- en gemeenschapscentrum, sportvelden, een zwembad, voortgezet onderwijs en een appartementencomplex met uiteenlopende medische functies. Dagelijks komen hier honderden scholieren, bezoekers en zorggebruikers, vertelt Cats. De mobiliteitshub moest al deze stromen logisch met elkaar verbinden.
Het is dus veel meer dan een opstappunt voor de bus. Automobilisten kunnen er parkeren voordat zij de historische binnenstad inlopen. Bezoekers van het medisch centrum profiteren van meerdere reismogelijkheden. Zij kunnen er parkeren, maar bereiken de locatie straks ook rechtstreeks met de lijnbus of het flexvervoer. Daarnaast beschikt de hub over een ruime en veilige fietsenstalling. Juist die combinatie van auto, openbaar vervoer en fiets moest de bereikbaarheid van het gebied verbeteren en de parkeerdruk rond het medisch centrum verlichten.
Vanaf december – als de nieuwe concessie ingaat – gaan bovendien de lijnbussen direct bij de hub stoppen. De halte voor flexvervoer is al in gebruik. Die combinatie van functies en voorzieningen maakt de locatie bijzonder, weet Cats. En er wordt al gretig gebruik van gemaakt. Door fietsers bijvoorbeeld. “Tijdens onze lunchwandelingen komen we er dagelijks langs en zien we nu al hoeveel mensen hun fiets daar stallen. Keurig in de rekken. Het werkt nu al, en daar zijn we zeer blij mee.”
Gedrag van reiziger begrijpen
Tijdens de voorbereiding veranderde het ontwerp ingrijpend. Eerst bestond het plan uit een parkeerterrein, een wachtruimte en een fietsenstalling. De bushaltes zouden gewoon aan de doorgaande weg blijven liggen. Cats twijfelde over die opzet en vroeg advies aan collega’s uit andere provincies, onder meer in Utrecht en Groningen. “Zij zeiden allemaal hetzelfde: zo zou de hub nooit optimaal gaan functioneren.”
Reizigers willen alleen wachten op de plek waar ze ook instappen, heeft Cats geleerd. “Als de wachtruimte losstaat van de bushalte, blijven mensen alsnog langs de weg wachten. De verschillende onderdelen functioneren dan naast elkaar, maar vormen geen geheel.”
De gemeente besloot de bushaltes alsnog naar de hub te verplaatsen. Daarmee stegen ook de investeringskosten, maar volgens Cats was dat noodzakelijk om de beleidsambities waar te maken. “Als je een regiohub wilt realiseren, moet je alles integreren. Anders werkt het simpelweg niet.”
Ontwerp onder architectuur
Voor het beste ontwerp van de regiohub ging ze zelf op onderzoek uit. Veel voorbeelden waren er niet, vertelt ze. Uiteindelijk zocht ze contact met een architect om te komen tot een integraal ontwerp waarin alle onderdelen met elkaar zijn verbonden. Terugkijkend was dat een belangrijke stap in het proces. Doorgaans zorgen ze in Tholen zelf voor het ontwerp binnen de openbare ruimte. “Maar het streven was een kwalitatief hoogwaardige plek, met allerlei eisen op gebied van bereikbaarheid, verkeersveiligheid, sociale veiligheid, comfort en duurzaamheid. Ik ben blij dat we hiervoor de deskundigheid van een architect hebben ingeschakeld.”
De hub bestaat uit twee paviljoens van gerecycled havenhout, met daartussen een groene ruimte en een verplaatste boom die afkomstig is van het voormalige schoolplein. Onder de houten constructie zijn de fietsenstallingen geïntegreerd, net als lage, langgerekte zitbanken en een overdekte wachtruimte met veel glas. De wadi tussen beide gebouwdelen zorgt voor de opvang van regenwater en voorziet de boom van water. Ook mooi: het sedumdak en de zonnepanelen die het gebouw van stroom voorzien.
Je moet reizigers voldoende comfort bieden, weet Cats. Een fijne, schaduwrijke plek om te wachten en eventueel te schuilen bij regen. Zo zijn er een openbaar toilet, een watertappunt, een fietsreparatiezuil, afvalbakken, openbare wifi en een vendingmachine met kleine (gezonde) versnaperingen. De wachtruimte is volledig toegankelijk voor mensen met een beperking dankzij automatische schuifdeuren. Analoge en digitale informatiepanelen vertellen bezoekers iets over Tholen. Vanaf januari volgen de DRIS-panelen voor actuele reisinformatie.
Slimme verlichting
De mobiliteitshub is onbemand. Juist daarom moet het beheer vanaf het begin onderdeel zijn van het ontwerp, vertelt Cats. In Tholen is gekozen voor een zelfreinigend toilet, slimme verlichting en automatische aansturing van verschillende voorzieningen. De schuifdeuren en rolluik van de vendingmachine gaan dicht nadat de laatste bus is gepasseerd en worden ‘s morgens vroeg weer ingeschakeld. De verlichting wordt gedimd en reageert op beweging. Zo blijft de hub veilig, terwijl onnodig energieverbruik wordt voorkomen, legt ze uit.
Daarnaast speelt dagelijks beheer een belangrijke rol. Het gemeentelijke wijkteam controleert de locatie meerdere keren per week, houdt het groen en de bestrating netjes en signaleert eventuele problemen. Een schoonmaakbedrijf zorgt ervoor dat de wachtruimte en de buitenzijde van de toilet, vendingmachine en het watertappunt schoon blijven. “Je moet voorkomen dat een plek gaat verloederen”, zegt Cats. “Als je zelf laat zien dat je de locatie goed onderhoudt, nemen gebruikers dat vaak vanzelf over.”
Voorbeeld voor andere gemeenten
Hoewel de mobiliteitshub in Tholen inmiddels belangstelling trekt van andere gemeenten, benadrukt Cats dat er geen blauwdruk bestaat. Iedere locatie vraagt om eigen afwegingen. In Tholen is bijvoorbeeld afgezien van een horecavoorziening, omdat die al op loopafstand aanwezig is. Een vendingmachine bleek voldoende.
Het belangrijkste dat ze leerde, is dat een hub nooit los mag worden ontworpen van zijn omgeving. De combinatie van openbaar vervoer, parkeren, fietsen, zorg, onderwijs en openbare ruimte bepaalt uiteindelijk of zo’n plek echt waarde gaat toevoegen. “Je bent voortdurend aan het puzzelen”, zegt Cats. “Je brengt beleid, verkeer, toerisme, duurzaamheid en de inrichting van de openbare ruimte bij elkaar. Vervolgens zoek je de mensen die daarbij passen. Pas als al die puzzelstukjes in elkaar vallen, ontstaat een hub die meer is dan een overstapplek.”
Meer lezen
Delen via