Datagedreven werken begint niet met een dashboard

Een belangrijk effect van datagedreven werken is dat beleidsmakers, ontwerpers en beheerders op basis van data-analyse betere keuzes maken. Toch begint datagedreven werken volgens Sosef niet bij de data. “Het begint bij een doel of een sturingsopgave. Waar wil je als manager of beslisser daadwerkelijk op kunnen sturen? Welk risico wil je beheersen en welk effect wil je bereiken? Daarom noem ik het datagedreven sturen.”

Het is belangrijk om een gezamenlijke datastrategie te ontwikkelen binnen de organisatie. “En dat hoeft echt niet zo ingewikkeld te zijn”, benadrukt Sosef. Een datastrategie geeft richting en voorkomt dat er her en der goede AI- en automatiseringstoepassingen worden ingezet, maar de samenhang ontbreekt. “De organisatie inrichten op datagedreven sturen kan stap voor stap met een programma, maar je moet het wel integraal en goed aanpakken.”

Datagedreven assetmanagement is een logisch gevolg van datagedreven sturen, aldus Sosef. “Met de inzet van de juiste assets of slimme automatisering, zoals sensoren en robots, draag je bij aan bijvoorbeeld verduurzaming of klimaatadaptatie. Datagedreven assetmanagement hangt dus samen met datagedreven sturen, waarbij dat laatste het grotere, overkoepelende plan is.”

Een voordeel van datagedreven sturen is dat het samenwerking tussen verschillende vakdisciplines en afdelingen noodzakelijk, maar ook makkelijker maakt. “Van oudsher ontbrak nog wel eens de connectie tussen de afdelingen die de ruimtelijke plannen bedenken en de beheerafdelingen. Door vooraf samen met de betrokken vakgebieden te bepalen wat nodig is, kun je scenario's doorrekenen met verschillende assets, afstemmen wat bijdraagt aan het doel en vervolgens integrale keuzes maken.”

Sosef ziet dat je vaak met het combineren van datasets van verschillende vakdisciplines al veel kunt bereiken. Ook als er nog geen 3D-tool, zoals een digital twin, beschikbaar is. “Verder is mijn ervaring dat je ook samenwerkingen met afdelingen GEO-informatie heel goed kunt benutten, omdat zij veel kennis en informatie hebben over verschillende datasets.”

Naast data doelgericht gebruiken heb je ook vakkennis en context nodig om slimmer te organiseren en betere besluiten te nemen. Sosef ziet dat AI (kunstmatige intelligentie) op alle niveaus in organisaties wordt ingevoerd, waardoor je processen kunt automatiseren, versnellen en betere scenario’s kunt ontwerpen.

“Je hebt vakmensen nodig die de kwaliteit van data en processen kunnen controleren en interpreteren. AI kan patronen zichtbaar maken en analyses ondersteunen, maar het menselijk brein blijft onmisbaar om informatie betekenis te geven, context te wegen en te bepalen welke acties verstandig zijn. Daar moeten we bewust voor waken.”

Vakmanschap verschuift hierdoor: medewerkers worden steeds meer kwaliteitsbewakers, duiders en procescontroleurs. Managers en beslissers kunnen beter sturen, verantwoorden en keuzes maken op basis van betrouwbare informatie. “Dat wordt volgens mij een enorme verschuiving de komende jaren.”

Hoewel Sosef persoonlijk vernieuwing altijd leuk vindt, heeft hij ook zorgen over deze verschuiving. “Vakmensen bij gemeenten stromen uit door pensionering, terwijl jongere medewerkers gemiddeld maar kort blijven. Die huidige vakkennis vasthouden is ontzettend belangrijk, juist voor de grote vraagstukken die nu op gemeenten afkomen. Denk aan klimaatadaptatie, energietransitie, woningbouw, bereikbaarheid en leefbaarheid."

"Juist nu middelen, personeel en ruimte schaars zijn, kan AI helpen bij sneller inzicht krijgen en beter richting geven aan keuzes. Maar dat vraagt wel dat organisaties kun vakkennis behouden en versterken, zodat uitkomsten van data en AI goed worden beoordeeld en vertaald naar verstandige besluiten.”

Het advies van Sosef: verbind je organisatiedoelen en datagedreven sturen aan concrete opgaven. Werk bijvoorbeeld klimaatadaptatie uit, begin ermee en dan leidt dat vanzelf tot de verandering die je in de organisatie nodig hebt. Kies op korte termijn een concrete opgave en bouw van daaruit gericht verder.

“Blijf ook niet hangen op het level van een nieuw systeem of nieuwe software kiezen. Juist het top-down werken met doelstellingen en een datastrategie zorgt ervoor dat je inzicht krijgt in waar dat systeem of die software aan moet voldoen.”

Wat verder bijdraagt aan versnellen: informatiestandaarden op elkaar aansluiten, zodat de data beter uitwisselbaar is en alle betrokkenen dezelfde taal spreken. Met het Programma Dataharmonisatie Objecten in de Openbare Ruimte (DOOR) werkt CROW hier met verschillende partijen aan.

“Ik vind het volstrekt logisch dat je een standaard gebruikt, zoals het Informatiemodel Openbare Ruimte (IMBOR”, zegt Sosef. Het is de verbinder en aanjager in hem die graag ziet dat meer organisaties opstaan die hun nek boven het maaiveld durven uitsteken. “Zoals de gemeente Utrecht die destijds als eerste een echt op IMBOR gebaseerde objectenregistratie neerzette.”

Sosef noemt het pionieren en investeren in een landelijke standaard: krachtig, bewonderingswaardig én noodzakelijk. “Gemeenten verliezen namelijk structureel veel geld, doordat standaarden niet goed op elkaar aangesloten zijn.”

“Data op orde brengen is vaak eenlingen- of afdelingenwerk en taakvelden zijn versnipperd belegd binnen organisaties. Dat kost veel geld en levert frustratie op bij medewerkers. Met een samenhangende datastrategie voorkom je dit”, zegt Sosef. Het belang van samenwerken wordt duidelijk. Het laat zien waar je prioriteiten moet leggen, waar je eigenaarschap van data het beste kunt beleggen en wie waar aanspreekpunt voor is. “Zo heeft de gemeente Utrecht bijvoorbeeld een Hoofd Openbare Ruimte als centraal aanspreekpunt.”

Samenwerken vanuit organisatiedoelstellingen is op zich niet nieuw. De noodzaak om te versnellen wel. Door standaardisering en automatisering kunnen organisaties veel meer met de beschikbare data doen, mits je dat sturingsgericht aanpakt. Het motto van Sosef: “Zo lang je het belang van het oplossen van een gezamenlijk probleem voor ogen houdt, kom je er wel.”

Sosef werkt als zelfstandig projectmanager, programmamanager en adviseur voor verschillende overheden, gemeenten, provincies en waterschappen en richt zich daarbij op het fysieke domein. Hij houdt zich bezig met onderwerpen, zoals beheer van de openbare ruimte, assetmanagement, GEO-informatie en datagedreven werken. Vanuit zijn eerdere werkzaamheden voor de gemeente Utrecht was hij mede-initiatiefnemer voor CORE, dat later samen met BORius is voortgezet als Programma DOOR.

• Datagedreven Assetmanagement
• Infographic datagedreven werken
• Assetmanagement en beheer openbare ruimte