Bebakening en markering van fietsoversteken: hoe zit het?

01-04-2014
De weggebruiker heeft geen idee welke markering waarom wordt toegepast. Zoveel is me de laatste tijd wel duidelijk geworden. Ik ben, samen met vele deskundigen, druk bezig met de actualisatie van de CROW-publicatie Richtlijnen voor de bebakening en markering van wegen (deze is in 2015 verschenen, red.). Daarom heb ik het er ook veel over met vrienden en (niet verkeerskundige) collega’s. Uit die gesprekken blijkt die onduidelijkheid.

Ook ikzelf ben de afgelopen periode veel bewuster naar bebakening en markering van wegen gaan kijken.  Het valt me dan ook op dat markering  nogal eens anders wordt aangelegd dan in onze richtlijn staat.
 

Fietsoversteken

Ik illustreer bovenstaande aan de hand van de markering van fietsoversteken. De richtlijn zegt hierover het volgende: “Blokmarkering  wordt toegepast bij fietsoversteken die in de voorrang liggen; uiteraard in combinatie met haaientanden (ofwel driehoeksmarkering) waarmee de voorrang officieel geregeld wordt. Ligt een fietsoversteek niet in de voorrang dan wordt bij voorkeur geen markering toegepast en bij uitzondering kanalisatiestrepen. “

blokmarkering in voorrang  Fietsoversteek uit de voorrang
Fietsoversteken in en uit de voorrang, volgens de richtlijnen
 
De volgende vraag heb ik de laatste tijd vraag gesteld aan vrienden en collega’s: “Weet jij waarom sommige fietsoversteken blokmarkering hebben (waarbij ik uiteraard uitleg wat ik met die term bedoel) en waarom sommige fietsoversteken kanalisatiestrepen hebben (ook die term licht ik dan toe)”.  Bij CROW liet ik mijn collega’s dan naar het kruispunt vlakbij CROW kijken. Niemand wist het direct, maar als ze konden kijken naar een voorbeeldkruispunt, kwam er vaak wel een goed antwoord. Dat antwoord kwam wel meestal in de vorm van een vraag: ‘Is het misschien omdat …?’ 
 

Blokmarkering uit de voorrang

In de praktijk kom je situaties tegen waarin blokmarkering wordt toegepast bij oversteken die niet in de voorrang liggen. In de praktijk kom je ook situaties tegen waarin een rij blokmarkering is vervangen door  driehoeksmarkering. De werkgroep die de actualisatie van de richtlijnen voor bebakening en markering van wegen begeleidt, houdt vast aan de richtlijnen zoals ze al jaren gelden, in ieder geval vanaf 1991. In het Memorandum no.7 over Wielrijders van de ANWB, uit 1961, werd echter aanbevolen om bij ‘gedwongen’ fietsoversteken blokmarkering toe te passen, of ze nu wel of niet in de voorrang liggen. Daarin staat: “Indien wielrijders i.v.m. het verloop of de ligging van het rijwielpad worden gedwongen de rijweg over te steken dan is het zowel voor het rijwielverkeer als voor het snelverkeer gewenst, dat de aanwezigheid van de oversteekplaats duidelijk kenbaar is.” Ergens tussen 1961 en 1991 hebben we de blokmarkering bij fietsoversteken uit de voorrang  blijkbaar losgelaten.

Blokmarkering uit de voorrang
Voorbeeld van een fietsoversteek uit de voorrang met  blokmarkering: niet volgens de richtlijnen, wel veelvuldig zo uitgevoerd.
 

Vragen over blokmarkering

Dit alles signalerend heb ik de volgende vragen:
  • Wie weet wat er tussen 1961 en 1991 de reden is geweest om blokmarkering bij oversteken uit de voorrang weg te laten?
  • Zijn er wegbeheerders die bewust blokmarkering toepassen bij alle fietsoversteken? Zo ja, wat is daarvoor jullie reden?
  • Wat zijn de ervaringen van wegbeheerders die een rij blokmarkering hebben vervangen door haaientanden? En wat was de reden van jullie om dat te doen?
  • Zouden we alle fietsoversteken standaard met kanalisatiestrepen kunnen uitvoeren? Wat zijn eventuele bezwaren?
  • Zijn er wegbeheerders bereid om mee te werken aan een pilot waarin verschillende markeringsvormen worden onderzocht?
Los van de markering van fietsoversteken, ben ik zeer benieuwd naar andere zaken betreffende bebakening en markering die jullie opvallen en willen delen. Ik ontvang ze graag.

Marleen Hovens
Projectmanager verkeer en vervoer
hovens@crow.nl

Reacties

Pieter
In België (Vlaanderen, Wallonië, BXL) is het net omgekeerd. Een fietsoversteekplaats met vierkante blokken op 2 parallele lijnen wil zeggen, opgelet fietser kruisen hier weg maar hebben geen voorrang. Zijn het rechthoekjes in 2 parallele lijnen => overstekende fietser heeft voorrang op het overige verkeer. (Ik vind wel NL logischer in keuze van blokken voor voorranghebbend)

Wij plaatsen zelden voorrangsdriehoeken nabij de rechthoekjes in 2 parallele lijnen aan verkeerslichten. Dat kan wel op een T-kruising bvb zonder lichten. En zeker wanneer het fietsverkeer in twee richtingen over een breed fietspad rijdt. Persoonlijk vind ik het Engelse systeem dat altijd driekhoeken op de grond zet op kruisingen erg goed. Zo kan je op het laatste moment nog uitmaken of een plots opduikend voertuig in recht is en je eventueel een uitwijk/rem manoeuvre moet inzetten.
11-6-2020 14:45:48

Uyttenhove Koen
In België (althans Vlaanderen) verwijderde het Agentschap wegen en verkeer alle markeringen op alle gewestwegen. Er worden zelfs fietsbeugels geplaatst om fietsers te hinderen...
5-8-2018 11:46:43

Eppinga
De laatste inzendingen hebben niet veel te maken met blokmarkeringen en kanalisatiestrepen.
SPAM!!
15-10-2015 12:45:58

germ eppinga
Ik heb de Richtlijn Bebakening/ Markering van Wegen (CROW publ. 207, jan. 2005) er even op nageslagen en op blz 24 e.v. vind ik dat bij VRI's kanalisatiestrepen worden genoemd. Bij oversteekplaatsen voor (brom)fietsers worden blokken # 0,50 m met driehoeken genoemd. Zijn deze nog actueel of zijn er ondertussen andere richtlijnen/ voorschriften/ nieuwe inzichten? (Wat is overigens de juridische status van een "richtlijn"?)
Wat ik mij ook afvraag is wat de grootte moet/ mag zijn van de driehoeken als fietspaden in de voorrang op een kruisende weg liggen. In een stad zie ik dat er bij deze verkeers-situatie vrijwel consequent kleine driehoeken (zijde 0,30 m) in de richting van het autoverkeer zijn toegepast. Het gaat dan om wegen in woonwijken maar ook ontsluitingswegen. Zijn hier meningen/ ideeen over?
6-5-2014 13:30:26

cees prins
Marleen,
De blokken zijn, voor zover ik weet, verdwenen als de fietser niet in de voorrang zit in publicatie 207. Dus niet sinds 1991 maar later. ik kom in de reacties nergens het waarom tegen. WAAROM!
In het verdrag van Wenen, dat Nederland eindelijk heeft ondertekend, wordt aangegeven dat blokken de functie kunnen hebben van voorrangs maatregel. Dus om de voorrang te regelen mag je haaientanden of blokken toe passen. Overigens voor zover ik weet past alleen Frankrijk de blokken toe, en Duitsland een soort 1-1 streep met een bepaalde dikte.
Omdat blokken ook als voorrangsmaatregel mogen worden gebruikt hebben we in de werkgroep van de huidige 207 de blokken weggelaten.
Daarvoor in de plaats kwamen de kanalisatie strepen, maar dan alleen als het verloop van de oversteek niet geheel duidelijk is. Wat zie tegenwoordig? Wegbeheerders die de blokken weglaten (volgens 207) passen nu in plaats daarvan de .5-.5 kanalisatie toe. Ook in Breda doen we dit.
Ik kan mij overigens goed vinden in de laatste alinea van Johan Vermeeren.

groet,

Cees Prins
6-5-2014 13:16:29

Johan Kerstens
In Amsterdam wordt blokmarkering systematisch toegepast bij oversteken in de voorrang (en alleen daar). Momenteel worden die oversteken ook altijd in rood (asfalt) uitgevoerd.
Volgens de leidraad van de Amsterdamse Centrale Verkeerscommissie moet de blokmarkering in aanleg buiten de rijloper gelegd worden en dus niet een visuele vernauwing van de fietsbaan suggereren (het vergroot de ontruimingstijd van de kruising als fietsers als ganzen achter elkaar gaan rijden over de strook binnen de markering die vaak niet breder is dan 0.7m). In de praktijk komt daar niet veel van terecht. Omdat de blokmarkering meestal in termoplast wordt uitgevoerd en dus voor fietsers akelig is, is een kwalijk gevolg van deze aanpak dat bij drukte (steeds meer de regel in Amsterdam) fietsers buiten de blokmarkering gaan rijden, met alle gevaarzetting van dien.
24-4-2014 10:41:23

Marleen Hovens
Dank voor jullie reacties (ook de mensen die me een mail gestuurd hebben: dank!). Wat me opvalt is dat wij verkeerskundigen bedenken wat belangrijk is voor de weggebruiker. Zeker nu steeds meer wegbeheerders nadenken over een sobere en doelmatige inrichting van hun wegen, zou nader onderzoek gewenst zijn. Welke markering is nu echt belangrijk voor een verkeersveilige oversteek van (brom)fietsers. Wie is bereid een pilot te starten?
18-4-2014 16:22:44

Ron reijnders
Bij de het 8 hoekig verkeersbord verplicht stoppen is het juridische en volgens de richtlijnen (w.s.) niet nodig haaitanden te gebruiken maar wordt een dikke stopstreep toegepast. Veel mensen zijn in dergelijke situaties meer geneigd op de weg te kijken in plaats van naar borden ; men ziet geen haaientanden deze oplossing heeft mijns inziens dan ook weinig positief effect ; mogelijk misschien zelfs een averechts effect want normaliter is een stopstreep geen verplichting om te stoppen maar de plek waar je moet stoppen ALS je moet stoppen.
7-4-2014 09:31:58

Johan Vermeeren
Het perspectief zoals Wim hierboven noemt is inderdaad een belangrijk argument geweest om in plaats van streepjes de blokken te gaan toepassen. Maar naast alleen blokken of strepen zijn er natuurlijk meer ondersteunende maatregelen die de voorrang duidelijk maken. Strikt juridisch gezien heb je geen blokmarkeringen of wat dan ook nodig; haaientanden en het bord B06 is in theorie voldoende. Praktijk wijst echter uit dat het dan toch niet helemaal werkt. Dus gaan we de oversteek "opleuken" met rood asfalt dat doorloopt, blokmarkering aanbrengen, eventueel aangevuld met pijlen bij oversteken in twee richtingen, en zelfs een drempel ter ondersteuning is geen uitzondering meer. Hip zijn de laatste tijd de LED-lampjes.

De 'kermis' aan maatregelen is steeds meer standaard aan het worden, waardoor er zoveel informatie is dat het verschil tussen blokken en kanalisatie steeds minder opvalt. Jarenlang is Rotterdam de rechter rij blokmarkering gecombineerd met het zebrapad ernaast, en zover mij bekend is er nooit één argeloze weggebruiker geweest die iets gemist heeft. Terecht de vraag dus of er nog wel statusverschil is bij de weggebruiker, want hij of zij zal het tenslotte moeten snappen. Misschien gaat het wat ver om blokmarkering de zelfde status te geven als zebrapaden (zichtbaarheid is écht merkbaar verschillend, een zebra is immers niet voor niets minimaal 4 meter breed), maar het is zeker een discussie waard om hier vanuit de GEBRUIKER nog eens naar te kijken.

Zelf ben ik tot op heden voorstander van een onlosmakelijke combinatie van voorrang met haaientanden (en bord), blokken en rood asfalt voor de voorrangsgerechtigde fietser, en zo min mogelijk voor de fietser die voorrangplichtig is. eigenlijk alleen bij verkeerslichten zouden nog kanalisatiestrepen toegepast kunnen worden om de werkingssfeer van de verkeerslichten aan te geven, maar omdat de kans dat buiten de fietspaden wordt overgestoken minimaal is (in tegenstelling tot voetgangers bijvoorbeeld) zou dat niet eens nodig hoeven zijn.
3-4-2014 20:48:41

wim salomons
Marleen,
De bovenliggende vraag is; waar willen we de fietser in de voorrang. Bij fietsoversteken in de voorrang tpv gebiedsontsluitings wegen, hebben we indertijd bij het Fietsberaad uitgebreid stilgestaan bij de vormgeving en op veel locaties is in de praktijk gebleken, dat enkel blokken tot gevaarlijke situaties kan leiden. Fietsoversteken in de vorm van kanalisatiestrepen, naast zebrapadenmarkering leidt eveneens tot onduidelijke situaties ivm met het verschil in voorrangsregiem voor fietser en voetganger. We hebben vanaf 1991 tot heden in werkgroepen, die zich hiermee bezig hielden, gemeend dat er locaties zijn waar de fietser in de voorrang moet en locaties waar de fietser voorrang moet geven en hebben dit verschil willen aangeven. Daar waar voorrang voor de fietser gewenst is, vanwege een drukke oversteek en/of onderdeel van het fietsnetwerk, biedt opvallende markering een bijdrage aan de veiligheid en blokken zijn vanuit het perspectief gezien nu eenmaal opvallender dan 10 cm strepen van 1 mtr. lengte. Bekend voorbeeld is de discussie die we in de CROW werkgroep rotondes hebben gehad en uiteindelijk de markering van de fietsoversteek als een belangrijk herkenbaar onderdeel van de rotonde is benoemd. Ook al herkennen de meeste weggebruikers het verschil niet, we zullen m.i. toch verschil moeten maken tussen wel of geen voorrang en in het uiterste zouden we kunnen kiezen voor blokken bij voorrang en niets bij voorrang moeten geven. Hoewel de VOP geen gelukkig voorbeeld is vanwege het gedrag van veel automobilisten, zouden we ook eens kunnen onderzoeken of we bij de fietsoversteek geen soortgelijke oplossing moeten zoeken middels blokken. Zeker is dat we dat beter aan weggebruikers kunnen uitleggen, maar de terughoudendheid bij het toepassen van VOP's is ook veelzeggend. Hoor graag de mening van anderen en samenvattend de opmerking dat het bij oversteken voor fietsers niet alleen om de markering gaat, maar allereerst waar willen we de oversteek en hoe geven we de oversteek ook op andere onderdelen vorm.
wim salomons
3-4-2014 18:59:55

Abonneer
 Security code
Scroll naar boven