'Inclusie is meer dan een vak reserveren voor een aangepaste fiets'

Yannick: "De meeste CROW-publicaties maken we voor gemeenteambtenaren. We willen hen handvatten geven om beter naar een vraagstuk te kijken. Dat doen we door kennis te bundelen en voorbeelden te laten zien. Binnen fietsparkeren was zo'n duidelijk verhaal er nog niet, terwijl de fiets in Nederland een belangrijk vervoermiddel is."

Daan: "Gemeenten willen steeds vaker werken aan een inclusieve openbare ruimte. Dat hoor je overal terug. Tegelijk merk je dat het onderwerp in de praktijk nog versnipperd is. De ene gemeente experimenteert met oplossingen, de andere is er nog nauwelijks mee bezig. Dan helpt het als je de bestaande kennis verzamelt en vertaalt naar een handreiking waar beleidsmakers en ontwerpers mee verder kunnen."

Yannick: "We zien dat er steeds meer aangepaste fietsen komen. Denk aan driewielers, tandems of andere hulpfietsen die mensen gebruiken omdat ze anders niet zelfstandig kunnen fietsen. Die voertuigen hebben vaak andere afmetingen dan een gewone fiets. Ze zijn breder, langer of zwaarder. Daardoor passen ze niet altijd in standaardrekken of stallingen."

"In Nederland zijn er naar schatting zo’n honderdduizend aangepaste fietsen. Daarnaast heeft ongeveer elf procent van de bevolking een mobiliteitsbeperking. Dat betekent dat er een aanzienlijke groep mensen is voor wie de fiets niet alleen een vervoermiddel is, maar ook een hulpmiddel."

Daan: "Gemeenten zien de uirdagingen wel, maar het ontbreekt hen vaak aan een overzicht van mogelijke oplossingen. De vraag aan ons was daarom: hoe kunnen we mensen met een beperking helpen om hun fiets net zo vanzelfsprekend te parkeren als ieder ander?"

Daan: "We zijn begonnen met deskresearch. We hebben gekeken welke kennis al beschikbaar is. Denk aan NEN-normen, internationale richtlijnen en bestaande studies. Daaruit bleek dat er best veel informatie bestaat, maar dat die op verschillende plekken staat. Het ontbrak aan een document waarin alles bij elkaar komt."

"We hebben interviews gehouden met mensen die zelf een aangepaste fiets gebruiken. Soms zijn we ook met hen de straat op gegaan om te zien waar ze tegenaan lopen. Dat gaf veel inzicht, omdat je dan letterlijk meemaakt waar de knelpunten zitten."

Yannick: "We hebben de resultaten vervolgens besproken in een werksessie met meerdere betrokkenen, waaronder ervaringsdeskundigen. Daar konden mensen aangeven waar iets nog niet duidelijk genoeg was of waar oplossingen niet realistisch leken. Ook die feedback hebben we verwerkt."

Daan: "We hebben het vraagstuk opgesplitst in drie situaties. De eerste is fietsparkeren in de openbare ruimte, bijvoorbeeld op straat of op een plein. De tweede is inpandig parkeren, zoals in stallingen bij stations of publieke gebouwen. En de derde situatie is parkeren met een ontheffing, bijvoorbeeld in een voetgangersgebied."

"Die indeling helpt het gesprek concreet te maken. Elke situatie vraagt namelijk om andere oplossingen. In een stationsstalling heb je andere mogelijkheden dan op een druk plein in een historische binnenstad."

Yannick: "Het gaat er vooral om dat gemeenten zich realiseren dat fietsparkeren voor deze groep niet vanzelfsprekend is. Je moet bewust nadenken over ruimte, bereikbaarheid en manoeuvreerruimte."

Daan: "Er bestaat eigenlijk geen universele oplossing. Inpandige stallingen hebben vaak voordelen, omdat er toezicht is en omdat voorzieningen beter georganiseerd kunnen worden. Tegelijk zien we dat bereikbaarheid juist daar een probleem kan zijn. Zo zijn er in Utrecht ondergrondse stallingen waar plekken voor aangepaste fietsen zijn gereserveerd. Alleen moet je daar eerst via een helling met een smal gootje naar beneden. Met een driewieler lukt dat niet. Dan is er dus wel een plek, maar kun je er niet komen."

Yannick: "Zo'n voorbeeld laat zien dat toegankelijkheid en inclusie verder gaan dan alleen een vak reserveren. Je moet ook kijken naar de route ernaartoe en naar de ruimte die iemand nodig heeft om te manoeuvreren."

Daan: "Voor maatvoering bestaan al NEN-normen. Die geven bijvoorbeeld aan hoe steil een helling mag zijn en hoeveel ruimte een fietsplek nodig heeft. In de handreiking verwijzen we daarnaar. In bestaande situaties kun je niet altijd alles aanpassen aan de ideale norm. Dan moet je kijken welke oplossingen nog wel mogelijk zijn. Soms is dat eenvoudiger dan je denkt, bijvoorbeeld door een aantal plekken bij de ingang van een stalling te reserveren op maaiveldniveau."

Daan: "Klopt. Niet elke beperking is zichtbaar. En ook niet elke aangepaste fiets ziet er meteen anders uit. Daarom kan een herkenningssysteem helpen, bijvoorbeeld in de vorm van een sticker. Als een fiets net anders staat of op een plek waar normaal niet geparkeerd mag worden, kan een handhaver zien dat daar een reden voor is."

"Het liefst zou je zo’n systeem landelijk invoeren. Dan weten handhavers overal wat ze zien. Tegelijk moet je goed nadenken over de manier waarop zo’n systeem wordt georganiseerd. Dat vraagt nog om verdere uitwerking."

Yannick: "Handhaving speelt zeker een rol, maar het gaat niet alleen om regels. Het gaat ook om begrip. Mensen moeten weten dat bepaalde plekken echt bedoeld zijn voor aangepaste fietsen."

Daan: "Gedrag speelt een grote rol. Als het rustig is, blijven zulke plekken vaak wel vrij. Maar als het druk wordt, zetten mensen hun fiets er toch neer. Vaak zonder slechte bedoelingen, maar voor iemand met een aangepaste fiets kan dat het verschil maken tussen wel of niet kunnen parkeren."

Daan: "Beheer en onderhoud zijn belangrijker dan je misschien denkt. Als een plek netjes is gemarkeerd en goed wordt onderhouden, zien mensen sneller dat het een speciale plek is. Dat beïnvloedt gedrag."

Yannick: "Ook de aanwezigheid van personeel kan helpen. In sommige stallingen is iemand aanwezig die een plek kan aanwijzen of kan helpen bij het stallen van een fiets. Dat kan voor iemand met een aangepaste fiets een groot verschil maken."

"Voor veel mensen is de fiets een hulpmiddel om zelfstandig ergens naartoe te gaan. Als parkeren een probleem wordt, kan dat betekenen dat iemand minder makkelijk op pad gaat. Daarom is dit geen luxevoorziening, maar een basisvoorwaarde."

Daan: "Ik hoop dat mensen met een aangepaste fiets erop kunnen vertrouwen dat ze ergens terechtkunnen. Dat ze weten dat er plek is en dat de route naar die plek toegankelijk is."

Yannick: "Uiteindelijk gaat het erom dat iedereen zich zelfstandig kan verplaatsen. Daarom is het belangrijk dat het onderwerp standaard wordt meegenomen in ontwerp en beheer. Als je dat vanaf het begin doet, voorkom je veel problemen."

De Handreiking fietsparkeren en inclusie verschijnt in april 2026. Op 2 april heeft CROW een webinar gehouden waarin de belangrijkste inzichten uit de publicatie zijn toegelicht. Daarnaast is de Leidraad Toegankelijkheid verschenen waarover op 17 maart 2026 een webinar is gehouden. Lees hier het verslag daarvan.