Beschikbaarheid

Beschikbaarheid van openbaar vervoer in 2017

In 2017 woonde 92,1% van de Nederlandse bevolking in de omgeving van een station of een halte. Dat wil zeggen: binnen een straal van 500 meter van een bus- of tramhalte met vaste lijndienst, binnen 1.000 meter van een metro- of sneltramhalte, of maximaal 2.000 meter van een treinstation (voor Intercitystation: 3.000 meter).

Dit betekent dat sprake is van een lichte daling ten opzichte van 2015, toen nog 92,4% binnen bereik van ov-stations en -haltes woonde. De daling is te relateren aan de ontwikkelingen in het lijnnet, het opheffen van bijna 600 haltes en de introductie van vraagafhankelijke systemen (zie ook Ov-lijnen en flexsysstemen).

Tegen de landelijke ontwikkeling in, laten de ov-autoriteiten Flevoland, Noord-Holland en Zeeland juist een stijging zien van het aantal inwoners met openbaar vervoer in de buurt. Dit kan te maken hebben met woningbouw in de omgeving van stations en met uitbreiding van vaste lijnen (bijvoorbeeld nieuwe buurtbussen in Zeeland).

Provincies en vervoerregio’s

Zoals verwacht mag worden is de ov-beschikbaarheid met vaste lijndiensten het grootst in de Randstad, en met name in de twee vervoerregio’s. De Vervoerregio Amsterdam scoort met 97,9% het hoogst. De MRDH volgt met 97,6% op de voet. Noord-Holland (96,8%), Utrecht (95,5%) en Zuid-Holland (94,3) staan op de plaatsen 3 t/m 5. Daarmee is de Randstad compleet.
De laagste ov-beschikbaarheid treffen we met 86,3% in Fryslân en in Zeeland (85,6%). Het zijn de provincies met lage inwonertallen en met weinig steden. Maar met de vraagafhankelijke Opstapper en de Haltetaxi kan een groot deel van de inwoners dat buiten het invloedsgebied van het reguliere openbaar vervoer alsnog worden bereikt. Dat zelfde geldt voor Publiek Vervoer in Groningen en Drenthe. Ook in andere provincies zijn er vaak vraagafhankelijke systemen in aanvulling op het lijngebonden openbaar vervoer.
De Regiotaxi is het bekendste voorbeeld. Een Regiotaxisysteem dat tevens als ov-aanvulling toegankelijk is voor alle inwoners bestaat in een groot deel van het land, behalve in Fryslân, Overijssel, Noord-Holland, Vervoerregio Amsterdam, Drechtsteden, MRDH (m.u.v. het voormalige Haaglanden en Voorne), Zeeland, Zuidoost-Brabant en de gemeenten Urk, Almere, Putten en Katwijk.

Ranking van gemeenten

Op gemeentelijk niveau zijn er in 2017 zes gemeenten met een maximale ov-beschikbaarheid. In Rozendaal, Gouda, Hardinxveld-Giessendam, Leiden, Papendrecht en Sliedrecht wonen alle inwoners binnen de gedefinieerde kringen rond haltes en stations. In 2015 behoorde ook Maassluis nog tot deze selecte groep, maar door de ombouw van de spoorlijn Rotterdam–Hoek van Holland naar metro zakt deze gemeente tijdelijk van een gedeelde eerste plaats naar de 110e plaats met (toch nog altijd) 96,0% ov-beschikbaarheid. De sluiting van de Hoekse Lijn heeft overigens nauwelijks gevolgen voor de positie van Vlaardingen en Schiedam, dankzij de aanwezigheid van andere ov-opties: de tramlijnen 21 en 24, de metro richting Spijkenisse en diverse buslijnen.
 
Over het algemeen zijn er door de jaren heen niet veel grote veranderingen qua inwonertal binnen de kringen en openbaar-vervoeraanbod. Toch zijn er onder de gemeenten enkele opvallende stijgers en dalers op het gebied van ov-beschikbaarheid. De top-10 aan stijgers zijn:
 

Ter toelichting kan worden opgemerkt dat de stadsdiensten van Hoogeveen en Meppel vraagafhankelijk zijn geworden. De Limburgse gemeenten Gennep en Stein zijn er in de nieuwe concessie door de volledig nieuwe opzet van het busvervoer wat betreft ov-dekking op achteruitgegaan.

'Met beleid' kijken naar cijfers

Dat 7,9% van de Nederlandse bevolking geen vaste ov-lijndienst in de directe nabijheid heeft betekent niet noodzakelijkerwijs dat de desbetreffende inwoners geheel verstoken zijn van collectief vervoer:

  • De afgelopen jaren neemt het aantal vraagafhankelijke systemen toe. Voorbeelden zijn de Opstapper (Fryslân), de Hubtaxi (Groningen en Drenthe), de Haltetaxi (Zeeland), de OV-Shuttle (Limburg), Brengflex (Arnhem Nijmegen), de Regiotaxi (groot deel van het land) of vrijwilligerssystemen. Deze zijn niet meegenomen in de berekening van de ov-beschikbaarheid.

  • Veel ov-lijnen in het landelijk gebied zijn de laatste jaren zijn versneld. De bus rijdt dan niet langer door de dorpen, maar eromheen, via de provinciale weg of de rondweg. De halte is dan daarnaartoe verplaatst. Een deel van een dorp kan dan buiten de 500-metergrens van zo’n halte vallen. Hoewel ‘opstrakken’ van lijnen per saldo betrouwbaarder en sneller openbaar vervoer oplevert, is de consequentie dat met de gebruikte definiëring de ov-beschikbaarheid is gedaald.

  • Maar ook gemeenten met ov in het hart van de bebouwde kom kunnen een lage ov-beschikbaarheid, maar niettemin toch goed openbaar vervoer hebben. Een voorbeeld moge dit illustreren. Van de inwoners van de gemeente Heerde (Overijssel) heeft slechts 47,1%. openbaar vervoer in de buurt. Toch heeft Heerde met de snelle buslijnen 202 en 203 die midden in de kern halteren uitstekende busverbindingen naar Zwolle en Apeldoorn. Alleen valt toevallig een flink deel van de kern buiten de eerste 500 meter van de halte.

Deze voorbeelden geven aan dat altijd ‘met beleid’ gekeken moet worden naar cijfers.

Voorbeeld vraagafhankelijk systeem: De Opstapper

Een voorbeeld van een vraagafhankelijk halte-halte-systeem is de Opstapper. In Friesland zijn er 267 Opstapperlijnen. Dit zijn taxidiensten van lokale taxi-ondernemenrs onder regie van de concessiehouder Arriva. Dankzij de Opstapper heeft elk Fries dorp openbaar vervoer. In elk dorp staat een haltepaal en er is een dienstregeling voor elke lijn. Vaak wordt een keer per uur een dienst aangeboden, soms echter alleen ’s avonds of in het weekend, als er geen regulier ov is. Alle vertrekmogelijkheden zijn opgenomen in de reisplanners. Reizigers moeten minimaal een uur vantevoren hun rit bestellen. De Opstapper brengt reizigers naar het dichtstbijzijnde ov-knooppunt. Vandaar kan hij verder reizen met een gewone lijndienst. Of andersom. Een rit kost € 2,50. De OV-chipkaart is niet geldig.

Staat van het ov
Scroll naar boven