De wereld achter open data 10 jan 2018

    Dit artikel verscheen in het NM magazine - uitgave december 2017

    Door ontwikkelingen als MaaS wordt het openbaar vervoer steeds meer een schakel in een integraal mobiliteitssysteem. Om zo’n systeem mogelijk te maken hebben we wel aanvullende en nieuwe datasets nodig, bij voorkeur beschikbaar als open data. Maar hoe maak je data open? Achter al vrije toegankelijkheid schuilt een wereld van complexe ketenprocessen, standaardisatie en intensieve samenwerking, aldus Thomas Walta van NDOV.
     
    Brongegevens voor ov-reisinformatie zijn in Nederland al jaren beschikbaar als open data. Nederland was hiermee in 2016 het eerste land ter wereld – en we kunnen ons dus met recht koploper noemen op gebied van open reisinformatie. De voordelen van deze aanpak zijn legio. Marktpartijen gebruiken de gegevens om slimme, gebruiksvriendelijke toepassingen te maken. Denk bijvoorbeeld aan Google Maps, 9292, OV-app en talloze andere reisinformatieapps en routeplanners. Het feit dat de data vrij (her)gebruikt mogen worden, stimuleert marktpartijen bovendien om nieuwe mogelijkheden en toepassingen te bedenken die zich vertalen in steeds betere en betrouwbaardere informatiekanalen. Het doel is dat reizigers via meerdere, digitale kanalen actuele reisinformatie kunnen vinden, zoals digitale displays bij de haltes, op websites en in apps.
     
    Vraag naar open-datastromen neemt toe
    Voor de komende jaren verwachten we dat de vraag naar open-datastromen alleen maar zal groeien. Denk bijvoorbeeld aan ontwikkelingen als MaaS, Mobility as a Service. In dit concept is openbaar vervoer geen modaliteit op zich, maar eerder een schakel in een integraal mobiliteitssysteem: het bestaande onderscheid tussen openbaar vervoer en individueel vervoer zal vervagen en plaatsmaken voor een combinatie van grootschalig collectief vervoer en kleinschalig vraaggericht vervoer. Maar wil MaaS ooit werken, dan zullen de vraag en het integrale mobiliteitsaanbod, van zowel de bestaande als de nieuwe vormen, slim ‘gematcht’ moeten worden. En dat vereist open data van ook de nieuwe vervoersvormen. Dan is er nog de trend om (reis)informatie toe te spitsen op individuele behoeften. Reizigers raken ook steeds beter bekend met het gebruik van smartphones en nieuwe technologieën – en de gewenning aan een constante stroom van informatie heeft tot gevolg dat de reizigers steeds veeleisender worden over de kwaliteit van de geboden informatie. Ook deze ontwikkelingen doen de vraag naar aanvullende, open-datasets fors stijgen.
     
    Organiseren open dataketen
    Het uitbreiden van de waaier aan open-datasets is echter geen kwestie van ‘even aanhaken’, want daar is het organiseren van een open-dataketen te complex voor. NDOV, Nationale Data Openbaar Vervoer, werkt al ruim tien jaar samen met vervoerders, opdrachtgevers en leveranciers aan het beschikbaar maken van brongegevens voor reisinformatie. Inmiddels speelt de organisatie ook een rol in het beschikbaar stellen van aanvullende datasets, zoals haltedata, data van korteafstandsradio en gegevens over sociale veiligheid.
     Wat komt er zoal kijken bij het organiseren van een open-dataketen? Vaak draait het om dezelfde acties en inspanningen, leert de inmiddels jarenlange ervaring van NDOV. De zes belangrijkste inspanningen stippen we in het onderstaande kort aan.
     
    1. Partijen (en data) bij elkaar brengen
    Informatiesystemen groeien vaak ad hoc en gefragmenteerd. Om commerciële redenen wordt veel informatie ook niet van nature open gedeeld. Last but not least is er voor een groot deel van de informatie niet één natuurlijke eigenaar, maar meerdere. Een lastig vertrekpunt: de data zijn verspreid over verschillende plekken en partijen. Zelfs binnen één organisatie zijn beschikbare data soms al flink gefragmenteerd. Het organiseren van een open dataketen begint dan ook bij het bij elkaar brengen van betrokken partijen.
    De eerste stappen voor het organiseren van een open-reisinformatieketen werden gezet in de Vervoerregio Amsterdam, destijds de Stadsregio. De eerste mijlpaal was in 2011: toen werden de actuele gegevens van twee buslijnen vrijgegeven, van Connexxion.

    2. Een ketenregisseur aanstellen
    Om eenduidige en efficiënte distributie te kunnen borgen, heb je een ketenregisseur nodig die zich ontfermt over de ontvangst, de opslag en de distributie van data. Daarmee ontstaat bovendien een gelijk speelveld voor marktpartijen die iets met data willen. De rol van ketenregisseur, gericht op eenduidigheid en efficiency, ontstaat in de praktijk niet vanzelf en moet georganiseerd worden.
    Wat de ov-reisinformatie betreft vervult NDOV deze rol. Vervoerders leveren de data via gestandaardiseerde uitwisselingsformats. Parallel worden deze datastromen via de NDOV-loketten open beschikbaar gesteld aan de markt.
     
    3. Standaardisatie doorvoeren
    Dataketens raken meerdere partijen. Dat vereist standaardisatie van koppelingen – en ook dat is niet vanzelfsprekend. Het aanpassen van systemen kost geld en inspanning. Betrokkenen streven daarom (logischerwijs) naar de voor hen optimale standaard, gezien vanuit hun eigen technische en commerciële perspectief. Om dat nog in goede banen te leiden is goede regie en een helder proces nodig. Wanneer de standaard eenmaal is ontwikkeld, wordt de markt aantrekkelijker en makkelijker te betreden voor nieuwe leveranciers.
    De standaardisatie in het domein Openbaar vervoer en reisinformatie vindt plaats binnen het platform BISON. In BISON zijn alle relevante partijen betrokken: provincies, stadsregio’s, rijksoverheden, infrabeheerders, vervoerders, marktpartijen en reiziger vertegenwoordigers.
     
    4. Datakwaliteit verbeteren
    Als een dataketen eenmaal operationeel is, ontstaat vanzelf de behoefte aan het monitoren en verbeteren van de datakwaliteit. Dat vraagt zeker in het begin de nodige vastberadenheid, want veel partijen zitten niet te wachten op ‘controles’. Meestal neemt de zorg daarna wel af en uiteindelijk worden de constructieve monitoring zelfs als positief ervaren.
    Voor de monitoring van ov-reisinformatie is het NDOV Dashboard gebouwd. Dit dashboard maakt datakwaliteit inzichtelijk aan de hand van een aantal gezamenlijk opgestelde kritieke prestatie-indicatoren, zoals [de bruikbaarheid, tijdigheid en frequentie van data]. Het wordt door alle ov-autoriteiten en vervoerders gebruikt om managementinformatie in te zien, maar ook om gedetailleerde analyses uit te voeren. Via het best in class-principe worden vervoerders geïnspireerd en uitgedaagd om kwaliteitsslagen te maken.
     
    5. Weerstand overwinnen
    Aanvankelijk voelen partijen weerstand bij het vrijgeven van data. Dit heeft meerdere oorzaken: er kunnen fouten in de data zitten, het maakt prestaties inzichtelijk, het kost moeite en geld, het is concurrentiegevoelig, het is privacygevoelig en ga zo maar door.
    Maar na verloop van tijd vermindert de weerstand, of verdwijnt die zelfs. Partijen ervaren dan dat open data een bijdrage leveren aan het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening en dat de regeling een platform biedt voor het ontwikkelen van nuttige diensten door derden. Daarnaast zijn open data voor de opdrachtgevers een belangrijk instrument om het level playing field te waarborgen.

    6. Meer door de markt laten doen
    Zodra een dataketen volwassen is, dat wil zeggen: gestandaardiseerd, van voldoende kwaliteit en open, kan de organisatie van de keten voorzichtig aan anders worden ingevuld. De rol van de overheid in het geheel kan bijvoorbeeld worden beperkt, zodat de markt zelf verantwoordelijk wordt voor de instandhouding van de dataketen. Dat zou bijvoorbeeld kunnen met de aansturing van DRIS-panelen, de digitale borden op haltes, zou door marktpartijen opgepakt kunnen worden. Controle van concessieafspraken zoals datalevering en -kwaliteit, het toezien op marktwerking, het borgen van het level playing field enzovoort blijven wel altijd taken van de overheid.
     
    Investeren
    Samengevat kunnen we gerust stellen dat het organiseren van nieuwe open-datasets flinke investeringen vergt. Het gaat dan zeker niet alleen om financiële investeringen, maar ook om inspanning op gebied van samenwerking en het bouwen aan vertrouwen. Maar deze moeite loont. Dankzij open data wordt de markt gestimuleerd om slimme toepassingen te bouwen, wordt het gebruik van het ov-systeem klantvriendelijker en – niet onbelangrijk – wordt de weg geplaveid voor de ontwikkeling van MaaS. 

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht

© Copyright 2014 CROW