Fietsparkeerchaos, bicycle butlers en positieve gedragsprikkels 10 okt 2012

    door Friso Metz 

    Een interessante blog op Copenhagenize.com trok mijn aandacht. Michael Colville-Andersen schrijft op dit weblog over de fietscultuur van Kopenhagen. Met dit blog brengt hij het belang van fietsen internationaal onder de aandacht, regelmatig met een kritische noot. Onlangs uitte hij zijn kritiek over het feit dat overheden te vaak neigen naar het bestraffen van fout gedrag en een te sterke nadruk op verkeerstechniek. Colville-Andersen breekt een lans voor positieve gedragsprikkels en voor een sterkere plek voor gedrag in beleid. In dit blog ga ik in op zijn stellingname.

    Foutgeparkeerde fietsen 

    Een bekend probleem in steden met veel fietsers, is de chaos door verkeerd gestalde fietsen. Een voor de hand liggende en veel toegepaste oplossing is het weghalen van foutgeparkeerde fietsen. De Deense minister van justitie werkt aan een voorstel, waarbij gemeenten de mogelijkheid krijgen om fietsen weg te slepen. Nu mag alleen de politie dit doen. 

    Colville-Andersen schetst een beeld waarin ingenieurs mobiliteitsbeleid ontwikkelen en de wet nodig is om excessen als foutparkeren tegen te gaan. Als mensen hun fiets op de verkeerde plek neerzetten, dan is dat fout en moet dit dus bestraft worden om overlast tegen te gaan. Deze gedachte is volgens hem simplistisch, gedateerd en bovendien onjuist. Het probleem van foutgeparkeerde fietsen bestaat al bijna een eeuw. Steden die op een moderne manier het fietsgebruik willen bevorderen, zullen naar nieuwe oplossingen moeten zoeken. Bijvoorbeeld door zich af te vragen hoe het komt dat mensen hun fiets verkeerd stallen. Daar heb je psychologen, sociologen en misschien zelfs antropologen voor nodig die achterhalen hoe gedrag tot stand komt. Op grond daarvan kun je nieuwe oplossingen zoeken voor aloude problemen, aldus Colville-Andersen. 

    Waarom vertonen fietsers zo vaak slecht gedrag?

    Een voorbeeldje illustreert het ‘slechte gedrag’ van fietsers. Hoewel Kopenhagen op papier zegt rekening te houden met fietsers tijdens wegwerkzaamheden, ging het toch mis bij de bouw van een autotunnel nabij de hoofdfietsroute Strandvejen/ Østerbrogade. Fietsers moesten twee keer afstappen, “omdat de stad zo nodig 1,8 miljard kroon (250 miljoen euro) in een auto-oplossing moest steken”. De gemeente waarschuwt dat fietsers die zich niet aan de regels houden, worden bekeurd. De politie controleert inderdaad hevig en bekeurt vele fietsers. 
     
    Foto: Copenhagenize.com
    Foto: Copenhagenize.com

    Colville-Andersen is fel: de gemeente regelt geen tijdelijke oplossing voor fietsers, maar zorgt er samen met de politie wel voor dat fout gedrag wordt afgestraft. Zijn boodschap is duidelijk: begin nu eens met het mogelijk maken van het gewenste gedrag. Vaak is het juist de omgeving die fietsers aanzet tot fout gedrag.

    Zijn fietsers gemakzuchtig? 

    Terug naar de problemen rond fietsparkeren. 

    Ontstaan problemen met fietsparkeren niet vaak omdat er te weinig stallingsvoorzieningen zijn op de juiste plek? Zijn fietsers gemakzuchtig? Dat zal zeker zo zijn, maar moet je ze dan afstraffen? Of ga je op zoek naar oplossingen die het gewenste gedrag makkelijk maken waardoor je fietsers positief stimuleert en het fietsen aanmoedigt in plaats van ontmoedigt? 

    Het is dus belangrijk om eerst beter naar het gedrag en de oorzaken daarvan te kijken, in plaats van meteen over te gaan tot het vinden van snelle oplossingen. Wet- en regelgeving kan natuurlijk nodig zijn. Maar het vertrekpunt is dat je mensen helpt om gewenst gedrag te vertonen. Bestraffen alleen zal trouwens ook niet werken of nodig zijn, wanneer er geen aantrekkelijke alternatieven zijn of wanneer er goed ingespeeld wordt op de behoeften van mensen. 

    Het onderzoek van het Fietsberaad naar weesfietsen onderstreept dit: je kunt wel allerlei acties bedenken rondom weesfietsen, maar hoe komt het nu dat er zoveel weesfietsen zijn? Het onderzoek wijst uit dat veel (jonge) mensen niet weten wat ze met hun afdankertje aan moeten. En laten hun fiets maar ergens rondslingeren. Nu dit bekend is, weten gemeenten beter hoe ze dit specifieke vraagstuk kunnen oplossen.

    Het is ongewenst als rondslingerende fietsen problemen vormen voor voetgangers, gehandicapten of hulpdiensten. Maar er zijn creatieve oplossingen mogelijk. Zo vond in 2010 een interessant experiment plaats in Kopenhagen: de Bicycle Butler.

     
    Een bicycle butler in actie. Foto: Niels Ahlmann Olesen
    Een bicycle butler in actie. Foto: Niels Ahlmann Olesen, Berlingske.dk / Urban.dk

    Bicycle Butlers

    In 2010 hield Kopenhagen een charme-offensief met de bedoeling dat meer mensen de fietsenrekken bij metrostations gingen gebruiken in plaats van de fiets zo maar ergens tegenaan te zetten. Dit zou de toegang tot de stations verbeteren, wat zeker bij noodsituaties heel belangrijk is. 

    Als iemand zijn fiets verkeerd stalde, zette de gemeente de fiets in het rek. In plaats van te wijzen met een opgeheven vinger, smeerden ze de fietsketting, zorgden ze voor voldoende lucht in de banden en hingen een klein briefje aan de fiets met het vriendelijke verzoek om de fiets voortaan in het rek te stallen. Dit gebeurde tweemaal per dag. 

    En die simpele aanpak bleek te werken. In april 2010 verplaatste de gemeente zo’n 150 fietsen per dag. In augustus waren dit er tussen de 30 en de 50. Mensen bleken de actie te waarderen. 

    Aanvankelijk stond het idee de projectleider van de gemeente, niet zo aan. Waarom zou je mensen belonen die hun fiets op een plek neerzetten waar dat eigenlijk niet mag? De gedachte was echter dat het aanpakken van het probleem op deze manier mensen niet kwaad zou maken. En dat werkte zelfs nog beter dan verwacht. Volgens de projectleider is er niemand die zijn fiets bewust illegaal heeft neergezet om een gratis kleine beurt te krijgen. Het zou trouwens zomaar kunnen dat Nederlanders dat wel zouden doen! 

    De Amsterdamse fietscoach bleek overigens geen onverdeeld succes. Dat had mede te maken met het tekort aan stallingsmogelijkheden. 

    Wat kunnen we leren van de Bicycle Butlers? 

    Het op een positieve manier aanspreken van mensen blijkt te werken én gewaardeerd te worden. Daardoor leren mensen vanuit een positieve motivatie dat het om diverse redenen belangrijk is om je fiets op de juiste plek te zetten. Wanneer je zo vriendelijk bent aangesproken, zal dat de bereidheid om gehoor te geven aan de oproep vergroten. Bovendien moet je wel vrij brutaal zijn om dit duidelijke signaal te negeren. Dit sluit aan bij een van de principes van Cialdini: wederkerigheid. Als iemand iets voor jou doet (fiets goed behandelen) dan ben je geneigd iets terug te doen (de fiets voortaan in het rek plaatsen). 
     
     Bovendien: als je weet dat je fiets toch wordt weggezet, kun je maar beter gelijk je fiets in een rek zetten. Dan is het makkelijker om hem aan het eind van de dag terug te vinden. 
    Ook andere principes van Cialdini laten zich goed toepassen op deze problematiek. Zo zou je bijvoorbeeld kunnen aangeven dat het grootste deel van de (binnenstad)bezoekers zijn fiets goed in het rek plaatst, waardoor de stad leefbaar blijft (principe van de sociale vergelijking). Of fietsen die niet in het rek staan voorzien van een briefje met de tekst ‘U bent op de goede weg, uw fiets staat niet hinderlijk geparkeerd. De volgende keer in het rek zou helemaal prachtig zijn’ (consistentieprincipe). 

    De kans is natuurlijk groot dat het positieve effect van de Bicycle Butlers na verloop van tijd wegebt. Helaas is het project niet gecontinueerd. De reden hiervoor is niet bekend, maar dergelijke ludieke acties werken misschein ook beter als ze niet al te lang duren. Maar wat was het effect op de lange duur geweest, als de politie een tijd lang intensief had gecontroleerd en boetes had uitgedeeld? Zeker weten doen we het niet, maar de kans is groot dat dit minder lang zou blijven hangen en minder positieve gevoelens had opgewekt dan die vriendelijke Bicycle Butlers. 

    Oud probleem
    Dat fietsparkeerprobleem een oud probleem is, blijkt overigens uit onderstaand filmpje uit 1958.


    Friso Metz werkt bij het Kennisplatform Verkeer en Vervoer en deelt kennis over mobiliteitsmanagement en het beïnvloeden van reisgedrag.

    Bronnen 
    http://www.copenhagenize.com/2012/08/copenhagen-cyclist-harrassment.html
    http://www.copenhagenize.com/2010/08/copenhagens-bicycle-butlers.html

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht

© Copyright 2014 CROW