To fietshelm or not to fietshelm 20 mei 2016

    De fietshelm zorgt gegarandeerd voor discussie in verkeersland. Zelfs belangenorganisaties voor fietsers vliegen elkaar af en toe in de haren. Moet de fietshelm verplicht worden, of niet? En zo ja, moet dat alleen voor kwetsbare doelgroepen, of voor alle fietsers?

    Hoofd/hersenletsel

    Als eerste een samenvatting van de argumenten waarmee voor- en tegenstanders elkaar bestoken. Het belangrijkste argument van de voorstanders heet veiligheid. Het SWOV schreef daar een paar jaar geleden een factsheet over. Een derde van de fietsers die na een ongeval in het ziekenhuis belandt heeft hoofd- en/of hersenletsel. Ongeveer driekwart van dit hoofd/hersenletsel ontstaat bij ongevallen waarbij geen gemotoriseerd verkeer betrokken is, meestal enkelzijdige ongevallen. Bij jonge kinderen (0 t/m 5 jaar) met hoofd/hersenletsel na een fietsongeval is dit aandeel zelfs 90%.

    Volgens door SWOV geciteerd onderzoek is de kans op hoofd/hersenletsel na een ongeval voor fietsers zonder helm 1,72 keer zo groot als voor fietsers met een helm. Ook een deel van het nekletsel onder fietsers kan voorkomen worden door een helm, al is dat effect minder groot. Daarmee heeft SWOV een punt; schade aan hoofd, nek en hersenen voorkomen is een goede zaak.

    DSC04493.JPG
    Plat haar

    Dan de tegenargumenten: het stomme uiterlijk van de helm kan gedeeltelijk teniet worden gedaan door een helm in je lievelingskleur, tegen het platte haar stop je maar een kam in je tas. Een deel van de fietsers draagt niet-passende of verkeerd afgestelde helmen; zou dat niet op te lossen zijn met betere informatie, bijvoorbeeld bij de aankoop van de helm?

    Dan een serieuzer tegenargument; de fietshelm beschermt niet tegen ongevallen bij een snelheid boven de 20 kilometer per uur. Dat betekent dat een fietshelm prima beschermt bij enkelzijdige ongevallen, omdat daarbij zelden meer snelheid dan 20 kilometer per uur wordt gemaakt. Maar juist bij deze ongevallen bestaat het letsel vrij vaak niet uit ernstig, mogelijk blijvend letsel, maar uit bulten en schrammen. Een gat in je hoofd of een bescheiden hersenschudding voorkomen is natuurlijk een prettige gedachte. Maar het ernstiger hoofd/hersenletsel wordt vaker veroorzaakt door gemotoriseerd verkeer, en dat rijdt (veel) harder dan twintig kilometer per uur. Ook fietsers op een e-bike of speed pedelec moeten zich afvragen of hun fietshelm wel doet waarvoor ze hem dragen. Als ze die al dragen, want ook voor hen zijn de helmen niet verplicht.

    Als je eenmaal een helm draagt, ga je roekelozer rijden, is een ander argument. Daardoor veroorzaak je zelfs meer ongelukken. Natuurlijk; je draagt een helm, dus wat kan je nog gebeuren als je zonder op te letten door het drukke verkeer scheurt op je fietsje?

    Minder fietsen

    Een derde tegenargument; van een helmplicht gaan mensen minder fietsen. In een enquête van Veilig Verkeer Nederland zei zestig procent van de respondenten minder te gaan fietsen als de fietshelm verplicht wordt. In Australië en Nieuw-Zeeland is het aantal fietsers daadwerkelijk met dertig tot veertig procent afgenomen na de invoering van de helmplicht. De helmplicht voor brommerrijders is ook een voorbeeld; toen die in 1974 in Nederland werd ingevoerd, daalde het aantal brommerrijders aanzienlijk.

    Interessant detail; onder wielrenners is het de afgelopen jaren heel gebruikelijk geworden om een fietshelm te dragen, net als bij mountainbikers, schaatsers, skiërs en snowboarders. Het zijn allemaal populaire sporten zonder helmplicht. Toch zetten de beoefenaars vrijwillig helmen op. Er is echter wel een groot verschil; dit zijn sporten die mensen als hobby doen, en waarbij het de bedoeling is om flink snelheid te maken. Dat is iets heel anders dan het dagelijkse forensritje, of even boodschappen doen in de binnenstad.

    Nog een argument van de tegenstanders; met een helmplicht wordt het een stuk lastiger om deelfietssystemen zoals de OV-fiets te gebruiken. Je eigen, goed afgestelde helm zit simpelweg niet altijd in je tas. Een leenhelm zal nooit zo goed zitten als een eigen helm, en zorgt voor een hoop extra werk voor de verhuurder. Als het ingewikkelder wordt om deelfietssystemen op te zetten en ze te gebruiken, zou dat opnieuw kunnen leiden tot een afname van het aantal fietsers.

    Fietshelmparadox

    Er zit een interessante paradox in de helmendiscussie. Als fietsers door invoering van de helmplicht minder gaan fietsen, komen er minder fietsers op straat. Daardoor zijn automobilisten minder gewend om om te gaan met fietsers. En omdat er minder fietsers zijn is het ook minder zinvol om de infrastructuur op hen aan te passen, zoals het aanleggen van vrijliggende fietspaden. Daardoor zouden er juist meer ongelukken kunnen ontstaan, en dan mogelijk ongelukken met automobilisten waarbij die fietshelm niet zo goed beschermt.

    1280px-Bonza_Bike_Tours_-_Helmet.jpg

    Terug naar Australië; hielp de invoering van de helmplicht om het letsel door fietsongevallen terug te dringen? Ja, dat wel. Maar omdat er ook een aantal andere maatregelen en campagnes op fietsers werden losgelaten, is het niet duidelijk of die afname kwam door de helmplicht, of doordat er bijvoorbeeld minder dronken fietsers op de weg zaten.

    Compromis

    De Nederlandse politiek kiest voor een compromis; geen helmplicht, maar wel promoten. Er is inderdaad wat voor te zeggen om jonge kinderen, die net leren fietsen, en dus vaker vallen een helmpje op te zetten. Bovendien zijn jonge kinderen impulsiever en hebben ze minder overzicht in het verkeer. Een paar jaar terug deelde ROV Zeeland als experiment fietshelmen uit aan de jongste leerlingen van Zeeuwse basisscholen. Het onderzoeksrapport hierover wordt eind juni verwacht. In Duitsland is het zelfs al vrij gebruikelijk om jonge kinderen wel een helm op te zetten. Het is hooguit de vraag of ouders een goed voorbeeld geven door zelf geen helm op te zetten.

    1280px-Bike_buddies.jpg
    Met de komst van de speed pedelecs en de e-bikes wordt de discussie over fietshelmen voor volwassenen namelijk weer relevant. Hoewel een fietshelm op een speed pedelec niet veel uitmaakt; een integraalhelm beschermt wel voldoende bij ongelukken. Het is alleen de vraag welke fietser een zweterige motorhelm opzet. Daar gaat je haar namelijk pas ècht plat van zitten.

     

Reacties

Jan van der Horst
De perikelen met de leenfiets zijn het topje van de ijsberg. Hoe onhandig willen we het hebben: na een val weet je niet of de helm nog bruikbaar is, officieel is die dan waardeloos ,kassa dus. Kinderen zullen dan ook niet altijd vertellen wat er onderweg is gebeurd. En voor elke korte rit een helm opzetten en afdoen, een precies werkje. Dat kan dus niet anders werken als via een daling van het fiets gebruik. Maar dat zal de doorsnee politici, vooral in dunbevolkte/autolanden, een zorg zijn.
20-6-2016 10:11:48

Otto Cazemier
Een helmplicht moet er nooit komen! De verwachte -en in Australië en Nieuw Zeeland gerealiseerde- afname van het fietsen druist in tegen alles wat we willen op gebied van duurzame mobiliteit en leefbare steden. Wat in het artikel ontbreekt is dat een afname van het fietsen ook negatieve gezondheidseffecten heeft -obesitas, suikerziekte, lagere levensverwachting- die de positieve effecten van de bescherming door een helm vele malen overschrijdt.
1-6-2016 12:20:32

Otto Cazemier
Een helmplicht moet er nooit komen! De verwachte -en in Australië en Nieuw Zeeland gerealiseerde- afname van het fietsen druist in tegen alles wat we willen op gebied van duurzame mobiliteit en leefbare steden. Wat in het artikel ontbreekt is dat een afname van het fietsen ook negatieve gezondheidseffecten heeft -obesitas, suikerziekte, lagere levensverwachting- die de positieve effecten van de bescherming door een helm vele malen overschrijdt.
1-6-2016 12:17:37

Toni Cornelissen
Oeps, ik zie nu dat het argument: Met helm meer risico ook al in het artikel vermeld stond. Doordat het onder het kopje plat haar stond heb ik daar wat minder aandacht aan besteed. Ik heb daar niet zo'n last van ;-) en een Hollands windje is ook niet echt bevorderlijk voor een strakke coupe.
31-5-2016 15:04:53

Toni Cornelissen
Vergeet ook niet de onderzoeken van dr. Ian Walker http://www.drianwalker.com/work.html Waaruit blijkt dat
1) Helmdragers meer risico nemen en
2) Minder ruimte van Automobilisten krijgen.
Zeker punt een zou een helmVERBOD kunnen rechtvaardigen.

Verder pas op voor een leenhelm, dan weet je niet wat er mee gebeurd is, en een heer een helm laten vallen kan er al voor zorgen dat het ding minder energie absorbeert dan wettelijk vereist is, en daarmee dus zeker waardeloos is. En dat valt niet altijd aan de buitenkant te zien.
31-5-2016 14:57:52

© Copyright 2014 CROW