Zo werkt aandacht in het verkeer 13 jul 2017

    We kunnen niet alle informatie om ons heen verwerken; het brein maakt hierin continu keuzes. Dit proces noemen we 'aandacht' en de lessen over aandacht zijn belangrijk om de weggebruiker te begrijpen.

    Weet u waarom brandweerauto's rood zijn? Omdat het een opvallende kleur is en daarom snel opvalt? Dat was misschien vroeger zo, maar dat geldt tegenwoordig niet meer. Er zijn nu veel rode auto's, waardoor rood niet meer een afwijkende kleur voor een auto is. In Amerika is dan ook geƫxperimenteerd met limoengele brandweerauto's. De resultaten waren opvallend: de limoengele auto's waren bij veel minder ongelukken betrokken dan de rode brandweerauto's.

    Coentunnel

    Kent u de slagboom bij de Coentunnel? Deze is bedoeld om een tunnelbuis af te sluiten, maar zeer regelmatig rijdt er een auto tegen de slagboom aan, ook al wordt deze nog zo duidelijk aangekondigd. Hoe dit kan? Daarvoor is het nodig om kort 'aandacht' uit te leggen.

    Informatie, informatie

    Het aantal verkeersdoden stijgt en om de oorzaken hiervan te begrijpen is het belangrijk te realiseren waar bestuurders de aandacht op richten in het verkeer. Aandacht is het mechanisme in onze hersenen waardoor we in staat zijn om informatie te verwerken, zoals bijvoorbeeld visuele of auditieve informatie. Informatie die geen aandacht krijgt, wordt genegeerd en gaat verloren voor de weggebruiker.

    Aan de ene kant kan de aandacht getrokken worden door informatie in de buitenwereld: opvallende informatie, zoals reclames, kan als een reflex automatisch de aandacht trekken. Aan de andere kant verplaatsen we ook de aandacht op basis van onze doelen en verwachtingen. Er is dus een continue strijd om onze aandacht: we proberen onze aandacht op de weg te houden, maar worden misschien afgeleid door een opvallend reclamebord of iets wat in de auto gebeurt. Vooral door de toename van schermen in de auto wordt de kans op afleiding van informatie in de auto steeds groter: we gebruiken navigatiesystemen en checken berichten op onze telefoon. Dat laatste is overigens nog steeds niet verboden. Ik zeg het nog maar even, want dat is natuurlijk vreemd: je mag niet bellen met je mobiel in je hand, maar wel interacteren met je telefoon. Snapt u het nog?

    Snel verwerken

    Het is dus zaak om de informatie op verkeersborden zo aan te bieden dat weggebruikers de informatie snel kunnen verwerken. Dit gaat in Nederland vaak mis bij werkzaamheden. De informatie wordt zo chaotisch en inconsistent aangeboden dat dit tot gevaarlijke situaties kan leiden. Daarbij is de tekst op de borden vaak ook zo ingewikkeld dat veel weggebruikers het opgeven om deze informatie tot zich te nemen. Ik snap het wel: het is immers cruciaal om de aandacht op de weg te houden.
     

    Foto: Mariette Pol, Keuzeweg

    Stel u heeft haast, u moet naar Pijnacker en kijkt naar bovenstaand bord. U gaat linksaf, toch? De groene kleur en de afwijkende cursieve letters trekken automatisch de aandacht en u heeft direct gevonden waar u naar op zoek bent. Jammer, want u gaat nu een langere route fietsen. De groene kleur wordt gebruikt om een 'aantrekkelijke alternatieve' route aan te geven. Ik weet echter zeker dat het merendeel van de mensen deze codering niet kent en zich dus zal laten leiden door de aandachttrekkende kracht van de afwijkende tekst. Waarom verder zoeken als je automatisch al gevonden hebt waar je naar zocht?

    Goedbedoeld

    Zo zijn er legio voorbeelden waarbij goedbedoelde mededelingen op borden ervoor zorgen dat informatie niet intuĆÆtief wordt aangeboden. Lessen uit het aandachtsonderzoek kunnen helpen om dit te verbeteren. We weten steeds beter hoe aandacht werkt en het is nu tijd deze lessen toe te passen in de verkeerspraktijk.

    En oh ja, die slagboom. Verkeerssituaties moeten kloppen met de verwachtingen van een weggebruiker. Vandaar ook de slagboom: we verwachten geen slagboom op de snelweg. Dan zal het dus soms voorkomen dat de slagboom aan de aandacht ontsnapt. Er zijn maar twee oplossingen om dit te voorkomen: of overal slagbomen neerzetten (dan verwachten weggebruikers ze ook) of nergens slagbomen neerzetten. Tot die tijd zul je moeten accepteren dat er soms ongelukken gebeuren.

    Stefan van der Stigchel is universitair hoofddocent Experimentele Psychologie aan de Universiteit Utrecht. Hij staat aan het hoofd van de onderzoeksgroep AttentionLab die bekijkt hoe aandacht en visueel bewustzijn samen ons beeld van de wereld tot stand brengen. Stefan is lid van De Jonge Akademie, een platform van jonge topwetenschappers binnen de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en auteur van het recent verschenen populairwetenschappelijk boek Zo werkt Aandacht.

    Stefan03.jpg
     

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht

© Copyright 2014 CROW