Taal beïnvloedt gedrag / beïnvloed gedrag met taal 12 jan 2017

    Gisteren kwam ik M. tegen. Ik had haar al een tijdje niet gezien, en na de gebruikelijke beleefdheidsfrasen kwam het gesprek op goede voornemens. Ik vertelde enthousiast over mijn plan om meer te sporten en komend jaar de Nijmeegse Vierdaagse te wandelen. “Veertig kilometer?” riep ze uit. “Dat kan ik nooit. Ik ben al moe na een rondje met de hond. Jij bent tenminste sportief.” Ook sporten zou haar nooit lukken: “Kom op zeg, met mijn dikke kont pas ik nooit in zo’n strak sportpakje.” Mijn argument dat de helft van de sportschoolbezoekers daar kwam wegens kilo’s te veel, wimpelde ze weg.

    Nooit!

    Pas na het gesprek realiseerde ik me hoe vaak M. het woord ‘nooit’ had gebruikt. Heeft M. nou echt geen enkele aanleg voor sport, is ze lui, of praat ze zichzelf de grond in voordat ze überhaupt iets probeert? Als puber volleybalde ze niet onverdienstelijk, en lui is ze beslist niet, hooguit een beetje onzeker. Welk effect zou het hebben als ze zegt dat sporten haar ‘nooit’ gaat lukken?

    Invloed

    Taal beïnvloedt gedrag beïnvloedt taal. Op deze weblog is al vaker geschreven over de wisselwerking tussen taal en gedrag, bijvoorbeeld in deze blog over framen. Wil je niet dat mensen aan een natgeregende fietser denken bij je fietscampagne? Schrijf dan dat het bijna altijd droog is, en zie het verschil.

    In deze blog gaan we in op de invloed die je eigen taalgebruik op jouzelf heeft. Die informatie is natuurlijk nuttig voor wie zichzelf wil motiveren om de afwas te doen. Maar het kan ook net helpen om het duwtje in de goede richting voor de deelnemers van een mobiliteitscampagne te formuleren.

    Beleefd of assertief

    Taalgebruik beïnvloedt ons meer dan we in de gaten hebben. Er zijn al veel experimenten op het gebied van taal en gedrag uitgevoerd. Een bekend voorbeeld is de Amerikaanse professor John Bargh die twee groepen proefpersonen setjes woorden gaf, met de opdracht om daar zinnen van te maken. De ene groep kreeg woorden zoals ‘assertief’, ‘onbeleefd’ en ‘interrumperen’, de andere groep kreeg woorden als ‘geduld’, ‘beleefdheid’ en ‘respecteren’. Nadat de proefpersonen klaar waren met de opdracht, moesten ze zich een voor een afmelden bij de proefleider, die druk in gesprek was. Twee derde van de ‘assertieve’ groep onderbrak de gespreksleider om zich af te melden. Bij de ‘beleefde’ groep was dat slechts zestien procent.

    Onbewust

    Vaak proberen we gedrag met rationele argumenten te beïnvloeden. Taal kan daarbij een belangrijke rol spelen, bijvoorbeeld bij het vormen van argumenten om bepaald gedrag wel of niet te vertonen; ik ga met de trein naar mijn werk, omdat dat comfortabel is en mijn werkgever de kosten betaalt. 95 Procent van ons gedrag is echter onbewust. Ook daar speelt taal een belangrijke rol in. Kijk bijvoorbeeld naar de groep proefpersonen van Bargh. Ook M. zal in ons gesprek niet door hebben gehad hoe negatief ze sprak over haar eigen kansen om te gaan sporten.

    Uitsluiten

    M. zei dat het haar nooit gaat lukken om te sporten, anderen zullen misschien zeggen dat het hen nooit gaat lukken om dagelijks naar hun werk te fietsen. Door het gebruik van een woord sluit je alvast voor jezelf uit dat iets ooit gaat gebeuren. Dat geldt ook voor woorden als ‘kan ik niet’, ‘uitsluitend voor’, ‘niet voor mij weggelegd’, ‘zijn/is, gevolgd door iets negatiefs’, en zo zijn er nog veel meer combinaties te bedenken. Bloemkool is vies, een marathon lopen is niet voor mij weggelegd en treinen hebben altijd vertraging.


    Omdraaien

    Natuurlijk heb je de mogelijkheid om de tekst te verdraaien naar de positieve versie: spruitjes zijn heerlijk, natuurlijk kan ik een marathon lopen en treinen rijden altijd op tijd. Dat is echter een erg grote omslag, met het risico dat je uitspraken doet die feitelijk onjuist zijn. Maar een keuze voor een voorzichtiger aanpak is kansrijker. ‘Ik houd niet zo van bloemkool’ klinkt al een stuk vriendelijker, omdat je de oorzaak nu bij jezelf legt en niet bij de bloemkool.

    De zin over de marathon zou je kunnen veranderen in ‘eigenlijk wil ik een marathon lopen, maar het trainen gaat nog niet zo goed als ik zou willen’. Daarmee geef je jezelf nog een kans dat het ooit gaat lukken om een marathon uit te lopen. Misschien ontlok je wel nuttige tips, of in elk geval bemoedigende woorden van je gesprekspartner als je de zin zo formuleert.

    Dan de laatste zin; rijden treinen echt altijd met vertraging? Rationeel weten we dat het niet zo is, maar de spreker heeft in elk geval het idee dat de treinen die hij wil nemen, altijd vertraging hebben.  Blijkbaar legt hij zich erbij neer, en stapt in de auto. Maar misschien is hij wel gevoelig voor een uitdaging; ga maar eens een week met de trein, en kijk hoe vaak je vertraging hebt. Is dat echt zoveel meer dan de dagelijkse file?

    Implementatie-intentie

    Een hele bekende taalconstructie om jezelf te motiveren is de implementatie-intentie. Met een implementatie intentie maak je een voornemen concreet; in feite maak je een afspraak met jezelf vis aan als-dan formule. Als een bepaalde situatie zich voordoet, dan ga ik een bepaald gedrag vertonen. Daardoor is de kans groter dat je die afspraak daadwerkelijk nakomt. Een voorbeeld is ‘elke dinsdag ga ik gelijk uit mijn werk door naar de sportschool’. Of ‘komende maand ga ik minstens drie keer per week op de fiets naar mijn werk’. De implementatie-intentie wordt inmiddels veel gebruikt in gedragscampagnes, bijvoorbeeld in het Low Car Diet. Daarin doen de deelnemers een belofte aan zichzelf dat ze een maand lang zo min mogelijk CO2 produceren tijdens hun reizen.

    Goede voornemens

    Of M. gaat sporten betwijfel ik. Maar misschien lukt het haar wel als ze haar sportiviteit formuleert als ‘ik wil wel sporten, maar ik voel me onzeker in de sportschool’. Zou het geen mooi voornemen voor M. zijn om in 2017 toch een keertje mee te gaan naar de sportschool en te kijken of het toch wat voor haar is?

    Had jij al goede voornemens voor 2017, of heb je ze alweer laten varen? Herformuleer ze met behulp van de taalkunsten uit deze blog, en kijk of taal ook jouw gedrag kan beïnvloeden!


    -door de redactie-

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht

© Copyright 2014 CROW