Hier geen fietsen plaatsen 15 feb 2013

    door Friso Metz

    Wie kent ze niet? De bordjes die aangeven dat je ergens geen fiets neer mag zetten? Voor een winkelruit, op een mooi plein in de stad (althans als het plein niet bezaaid is met fietsen) of in de buurt van een station. Die bordjes worden vervolgens vergezeld van vele fietsen, waardoor je in sommige gevallen het bord niet eens meer kunt zien. Wat is hier aan de hand? Burgerlijke ongehoorzaamheid? Gemakzucht? Een capaciteitsprobleem? Of kan het ook ergens anders aan liggen?

    De materie rond fietsparkeren is vrij complex en ik heb dan ook niet de ambitie om die in één blogbericht op te lossen. Capaciteitsgebrek en grote hoeveelheden weesfietsen, achtergelaten op stations of in de straat, los je niet zomaar op. Het Fietsberaad heeft onlangs trouwens onderzoek gedaan naar de redenen waarom mensen hun fiets zomaar achterlaten. In dit bericht ga ik in op de manier waarop mensen reageren op verkeersborden.

    Verboden graffiti te spuiten

    De Universiteit van Groningen presenteerde tijdens de International Conference on Traffic and Transport Psychologie 2012 de uitkomsten van een experiment naar ‘sociale normen’. In hoeverre houden mensen zich aan verbodsborden? Tijdens het experiment werd in een steegje met blinde muren een verbodsbord opgehangen: ‘verboden graffiti te spuiten’. In het steegje stonden veel fietsers geparkeerd. De onderzoekers hingen aan de fietssturen een onzinnige flyer. De fietsers moesten die flyer wel oppakken, omdat –ie aan het stuur hing. Omdat er niets zinnigs op stond, wilde iedereen er zo snel mogelijk van af. Er was bewust geen prullenbak in de buurt. De vraag was of de proefpersonen de flyer op straat zouden gooien, of dat ze deze mee zouden nemen om later weg te gooien in een afvalbak. 

    Het experiment vond tweemaal plaats. De eerste keer bevond zich geen graffiti op de muren in de steeg. De tweede keer was er direct naast het bord ‘graffiti verboden’ graffiti aangebracht. In het tweede geval gooiden veel meer mensen hun troep op straat. De onderzoekers verklaarden dit als volgt: 
    • Als je ziet dat normen en geboden worden nageleefd, dan houden mensen zich er eerder aan. In het eerste experiment borgen veel meer mensen (niet iedereen overigens!) de flyer op, om deze later weg te gooien. 
    • Als het tegenovergestelde het geval is, dan maken mensen ook gemakkelijker overtredingen op andere terreinen. In het tweede experiment werd de ‘norm’ overtreden dat je geen graffiti mag aanbrengen: de wand zat vol met graffiti. De omgeving straalde dus uit dat het gebodsbord er niet toe deed. Dat verlaagde de drempel om ook andere ‘overtredingen’ te begaan, zoals troep op straat gooien. 

    Dit leidt tot de conclusie dat verbodsborden alleen werken, wanneer mensen zich er zichtbaar aan houden. Een bordje ‘verboden fietsen te parkeren’ op een plein dat helemaal leeg is, nodigt niet uit tot het stallen van je stalen ros. Maar als het plein vol met fietsen staat, dan is het signaal veel sterker dat je er gewoon je fiets neer kunt zetten. 

    Enkele jaren terug zetten de gemeente Barneveld langdurig werklozen in om de stationsomgeving op te frissen. Deze mensen ruimden rommel op, zetten foutgeparkeerde fietsen op de juiste plek en hielpen mensen met het kopen van een kaartje uit de automaat. Het gevolg was: minder fietsdiefstal, minder troep en reizigers voelen zich veiliger. Troep en rondslingerende fietsen nodigen uit tot nog meer troep en nog meer fietsenchaos, tot vandalisme en diefstal. Een nette omgeving draagt er aan bij dat mensen zich netjes gedragen. Het project was overigens nagenoeg kostenneutraal voor de gemeente. Zie de KpVV-publicatie over menselijk toezicht op stations.

    Positieve bebording 

    Zoals aangegeven is het belangrijk dat de omgeving het gewenste gedrag bevordert. Daarnaast kan ‘positieve bebording ook helpen’. Het is heel makkelijk voor een winkelier om een bordje voor de ruit te plaatsen met ‘hier geen fietsen’. De fietser wil echter zijn fiets kwijt en ziedaar: een mooi plekje langs de gevel. Fietser blij, winkelier gefrustreerd.

    Slechts één keer zag ik een bordje: ‘Fietsen plaatsen links achter de trap’ met een pijl erbij. Deze ‘positieve bebording’ reikt de zoekende fietser een oplossing aan. En als het dan makkelijk is om de pijl te volgen, waarom zou je dat dan niet doen? En inderdaad: er waren geen foutparkeerde fietsers te bespeuren. 



    Het lastige is natuurlijk dat het lastig is om bordjes ‘fietsers daar parkeren’ te plaatsen, als die ‘daar’ er niet is, te ver weg is of als het ‘daar’ al helemaal vol staat. De uitdaging is dus om te zorgen voor voldoende plek, in combinatie met positieve bebording. Voor de burgerlijk ongehoorzamen kan een aanvullend verbod nodig zijn. Maar dat werkt alleen als het wordt nageleefd. En daarvoor kan handhaving nodig zijn. Of een aanpak zoals de bicycle butlers in Kopenhagen.

    Emotional intelligent signing

    Tot slot een filmpje over 'emotional intelligent signing'. Dit filmpje laat zien hoe je mensen beter kunt laten reageren op situaties en op borden. Het filmpje legt overigens ook uit wat een Pecha Kucha presentatie inhoudt....




    Friso Metz werkt bij het Kennisplatform Verkeer en Vervoer en deelt kennis over mobiliteitsmanagement en het beïnvloeden van reisgedrag.
     

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht

© Copyright 2014 CROW