Gevaarlijk, en toch doen we het 28 dec 2017

    Terwijl deze blog geschreven wordt, debatteert de Tweede Kamer over appen in het verkeer. Moet appen in het verkeer onder ‘roekeloos rijden gaan vallen? Dat zou betekenen dat het gebruik van een telefoon onderweg even zwaar kan worden bestraft als bijvoorbeeld rijden met drank of drugs op. Dat vraagt niet alleen om een goede set regels, maar ook om handhaving en een nieuwe mindset; de telefoon hoort niet in het verkeer. CROW-medewerker Wilma Slinger ging hierover in discussie met VVD-Kamerlid Remco Dijkstra op Omroep Gelderland. Het gesprek is hier terug te zien en te luisteren.

    Voor verkeers- en gedragsdeskundigen is het vrij logisch dat appen in het verkeer echt heel gevaarlijk is; je hebt je ogen en aandacht niet op de weg, ook al is het maar voor korte tijd. Wie 120 kilometer per uur rijdt, en vijf seconde niet op de weg kijkt, is echter als 167 meter verder. Automobilisten die met hun telefoon in de weer zijn, hebben 23 keer meer kans op een ongeval. Kinderen worden bestookt met campagnes, onderzoeken en apps die moeten voorkomen dat ze o de fiets met hun telefoon spelen, volwassenen worden geacht de regels te kennen en er naar te handelen.

    65 Procent appt

    Hoeveel mensen in het verkeer appen of bellen bleek onlangs uit de Interpolis Barometer 2017. Vooral kinderen op middelbare schoolleeftijd hebben een lagere risicoperceptie en gebruiken hun smartphone daardoor vaak in het verkeer. Maar ook volwassenen blijken fanatieke telefoongebruikers; 76 procent van hen geeft aan het gebruik van smartphones in het verkeer gevaarlijk te vinden, maar 65 procent gebruikt ze toch.

    De meeste volwassenen weten echt wel dat appen en bellen in het verkeer gevaarlijk is. Toch doen ze het. Dit artikel uit de ANWB Kampioen is inmiddels een jaar oud maar nog steeds actueel. Journaliste Rinke Verkerk gaat in het verhaal op zoek naar appende en bellende automobilisten, en vraagt hen waarom ze dit doen.
    Vrijwel allemaal beseffen ze dat ze gevaarlijk bezig zijn, maar hebben een goede reden om dit gedrag tóch te vertonen. We turven even mee: ik moet bellen omdat ik mijn sleutels vergeten ben, ik moet bellen vanwege familie in het ziekenhuis, mijn vervangende auto heeft geen carkit, ik kan geen telefoontjes van mijn baas weigeren, ik let heel goed op. Moeten we nog doorgaan met de lijst?

    Smoesjes!

    Het verhaal leest bijna als de smoezen van klas 3B, die verzuimt heeft het huiswerk Frans te leren, ware het niet dat de gevolgen aanmerkelijk ernstiger kunnen zijn dan een onvoldoende voor Frans. Waarom gebruiken we smoesjes?

    Smoesjes zijn een soort leugentjes om eigen bestwil; we gebruiken ze allemaal en beginnen al met ons eerste smoesje als we net kunnen praten. De gemiddelde mens liegt een aantal malen per dag, zonder een pathologische leugenaar te zijn. Afhankelijk van de onderzoeksopzet en gekozen definities kan het aantal gemiddeld getelde leugens oplopen tot tientallen per dag. Blijkbaar zijn we beter in liegen dan we denken. De leerling die vertelt dat het Franse huiswerk door de hond is opgegeten, heeft een goede pokerface nodig voor zijn verhaal (de docent moet even checken of er überhaupt wel een hond in het huishouden is).

    Leenauto zonder carkit

    Er zijn talloze redenen om een smoesje te gebruiken. Een paar voorbeelden:
    • schuldgevoel en schaamte over eigen gedrag;
    • een manier om van dat schuldgevoel af te komen;
    • angst voor straf;
    • uitstellen van dingen die we niet willen.
    Een van de smoesjes uit het artikel van Verkerk is ‘ik heb een leenauto zonder carkit’. Het zou zomaar de waarheid kunnen zijn; de auto is daadwerkelijk een leenauto. Dan nog kunnen we spreken van een smoesje; de bestuurder vindt haar eigen telefoontje belangrijker dan de verkeersveiligheid, en gaat er vanuit dat ze bij dit ene berichtje of telefoontje de boel wel onder controle houdt en geen ongeluk zal veroorzaken.

    Iedereen liegt, behalve ik

    Henk Jan van der Velden hoort als advocaat waarschijnlijk een hoop smoesjes en leugens. Hij schreef er het boek ‘Iedereen liegt, behalve ik’ over leugens en liegen, waarin hij de ‘leugenladder’ presenteert.  Hierin worde leugens gesorteerd van zeer onschuldig naar zeer ernstig.

    Leugenladder

    Op de onderste treden staan de waarheid en onbedoelde waarheid. Daarna volgen onschuldige leugentjes in het belang van de ander; bijvoorbeeld een complimentje over de opzichtige nieuwe legging van een collega. Daarna volgen de aanvaardbare leugen in maatschappelijk of eigen belang, en de leugen zonder schade voor de belogene. Hogerop staan drie treden waarin de leugen wel schadelijk is voor de belogene en/of de maatschappij, in oplopende mate.

    Opzichtige legging

    De opzichtige legging waar je collega zo blij mee is, is maatschappelijk volkomen ongevaarlijk. Daarom vinden we het complimentje gerechtvaardigd en plaatsen we het smoesje laag op de ladder. Dan de leerling die het huiswerk Frans niet maakte. Natuurlijk vinden zijn ouders en leraar het een stomme zet, maar de enige die schade lijkt, is uiteindelijk de leerling zelf. Waar plaatsen we die smoesje op de ladder? Afhankelijk van de schade die de leerling zichzelf daadwerkelijk berokkent (Krijgt hij straf? Haalt hij met een avond stampen toch een voldoende voor het proefwerk, of was Frans al een slecht vak?) op de twee-na of drie-na hoogste trede.

    Verkeershufter

    Dan een uitstapje in een andere richting. Stelt u zich een weggebruiker voor die op een bedrijfsfeestje acht biertjes drinkt, en daarna in de auto stapt. Onderweg naar huis wordt hij staande gehouden en gevraagd te blazen voor een alcoholtest. Als de meter rood uitslaat, is zijn reactie: “bedrijfsfeestjes zijn verschrikkelijk saai zonder alcohol.” Natuurlijk maken we deze bestuurder uit voor een schoft, een verkeershufter, een gevaar op de weg en verzoeken we om inname van auto en rijbewijs van deze engerd. Zijn smoesje plaatsen we bovenaan de leugentrap; een ernstige leugen in eigenbelang.

    Geen drank in de auto

    Wie nog wil rijden drinkt niet, dat is er met regelgeving, campagnes, controle en handhaving wel ingeramd. De gemiddelde Nederlander, uitzonderingen daargelaten, drinkt niet of nauwelijks als hij nog moet rijden, en zal waarschijnlijk zelfs anderen die dat wel doen aanspreken op hun gedrag.

    Collectieve gedragsverandering

    Vergelijk de bovenstaande alinea’s met de smoesjes van de appende en bellende bestuurders. Zo lang we telefoongebruik onderweg niet dezelfde status toekennen als drank- en drugsgebruik in het verkeer, maken verkeersdeelnemers zich er vanaf met een smoesje dat op een veel lagere trede van de leugenladder lijkt te staan; de leugen omdat eigen belangen groter lijken te zijn dan de belangen van de belogene. Dat is niet de bovenste tree, niet de trede daaronder, meer de twee-na bovenste trede. De trede waarop je een narrige tiener bestraft met een paar middagen verplicht Franse woordjes stampen. Zo lang wij niet collectief aanleren hoe gevaarlijk telefoons in het verkeer zijn, zal dat niet veranderen.

    -Door de redactie-

Reacties

willem vermeulen
Dat automobilisten appen tijdens het autorijden gevaarlijk vinden, maar het toch doen, kan betekenen dat de automobilisten menen dat ze in staat zijn om controle te houden, door compenserende maatregelen te nemen (langzamer rijden, alleen appen op stille, rechte wegen, enz.). Smoesjes worden snel bedacht als een externe autoriteit rekenschap over het gedrag vraagt, het betekent niet dat men het risico zelf serieus neemt en het dus niet meer zal doen. Een belangrijke in standhouder van gevaarlijk gedrag is het gegeven dat gevaarlijk gedrag in de praktijk zelden of nooit tot ongevallen leidt. Men kan zelf compenseren, of anderen doen dat voor je. Telefoongebruik heeft daarbij inherent een andere status dan gebruik van drank of drugs. Immers, dranks of drugs, maar ook vermoeidheid zorgen voor een permanente staat van verminderde rijcompetentie, maar telefoneren zorgt voor een te plannen, tijdelijke staat van verminderde competentie, en dat laatste is in de ogen van automobilisten veel minder riskant.
15-1-2018 09:59:12

© Copyright 2014 CROW