Mijn vrienden dragen geen fietshelm, dus ik ook niet 5 apr 2017

    De eerdere blog To fietshelm or not to fietshelm maakte veel los. Vooral geen helmplicht invoeren, was de tendens van de reacties. De fietshelm is een gevoelig punt onder Nederlandse fietsers, die het liefst met wapperende haren rondfietsen. Wielrenners en een enkele e-bikerijder zetten een helm op, maar verder niemand.
    Toch is er wel een bescheiden draagvlak om jonge kinderen een helm op te zetten. Zij vallen vaker en overzien het verkeer niet voldoende, wat ervoor pleit om ze in elk geval in hun eerste jaren op de fiets een helm te laten dragen. Jaarlijks worden meer dan 300 kinderen tot twaalf jaar ogenomen in het ziekenhuis met hoofdletsel veroorzaakt door een ongeval met de fiets. Een deel daarvan was minder ernstig geweest, of had zelfs voorkomen kunnen worden door het dragen van een helm.
    Het SWOV heeft een uitgebreide factsheet over fietshelmen geschreven.

    Zeeuwse helmen

    Tijdens campagne 'Coole kop helm op!' werden in opdracht van het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Zeeland (ROVZ) 32.000 fietshelmen uitgedeeld aan kinderen van vier tot acht jaar. De campagne, die liep van 2010 tot en met 2015, was om jonge kinderen te stimuleren vrijwillig een fietshelm te dragen, en daarmee hoofdletsel te beperken.
    In het eerste jaar van de campagne ontvingen kinderen uit groen één tot en met groep vier van de basisschool een helm met een bijbehorend rugzakje, in de daaropvolgende jaren kregen kinderen uit groep één een helm, zodat een grote groep kinderen bereikt werd.
    Naast de helm werd informatie over het dragen verstrekt, maar de uitvoering daarvan verschilde per jaar. In het eerste jaar werd speciale informatie voor de leerkrachten en de ouders verstrekt, en werd er een toneelstuk voor de kinderen opgevoerd. In de jaren daarna werden, naast het verstrekken van de helmen, weinig aanvullende informatie-activiteiten ontplooid. Ook haakten vijf van de dertien deelnemende Zeeuwse basisscholen af.

    Nijmegen-Boxmeer

    Het SWOV heeft onderzoek uitgevoerd naar de resultaten van de campagne. De regio Nijmegen-Boxmeer fungeerde daarbij als controleregio. De regio telt ongeveer evenveel jonge kinderen, en de afstanden die zij moeten fietsen om op school te komen zijn gelijk aan die in Zeeland. Daarnaast gebruiken beide regio’s een vergelijkbare registratie op de spoedeisende hulp. Om te tellen hoeveel kinderen een fietshelm droegen, zijn er in beide gebieden observaties uitgevoerd rondom scholen en op locaties waar veel kinderen komen, zoals nabij speeltuinen.
    Naast de observaties werden kinderen en ouders ondervraagd over het dragen van de fietshelmen en werden gegevens van de spoedeisende hulp van ziekenhuizen in de regio’s verzameld.

    Meer helm

    In het eerste jaar van de campagne steeg het aantal jonge kinderen met een helm flink; 15,7 procent van de Zeeuwse fietsertjes droeg een helm, tegen 3,3 procent in de nulmeting en veel meer dan in het controlegebied, waar maar één procent een fietshelm droeg. In de jaren daarop zakte het aantal jonge fietsers met helm naar rond de zeven procent. In het controlegebied steeg het aantal kinderen met helm licht, waardoor er geen significant verschil was te zien tussen Zeeland en Nijmegen-Boxtel. Met name oudere kinderen, vanaf negen jaar, dragen vrijwel nooit een helm.
    fietshelm

    Perceptie

    Oudere kinderen geven zelf ook aan dat ze geen fietshelmen dragen. Zeventig procent van de Zeeuwse kleuters zegt de fietshelm daadwerkelijk te gebruiken. In groep vier en vijf ligt het aantal kinderen dat een fietshelm draagt al tussen de tien en twintig procent en in groep acht zeggen de kinderen geen fietshelm te dragen. In het onderzoek is ook gevraagd naar de motieven om een helm te dragen. Kinderen geven aan dat ze een helm dragen omdat het veilig is, en omdat het van hun ouders moet. Met name oudere kinderen zeggen juist geen helm meer te dragen omdat het niet meer nodig is; ze kunnen al goed fietsen. Daarnaast begint de sociale druk mee te spelen halverwege de basisschool. Hun vrienden dragen ook geen fietshelm, dus zij ook niet.
    De kinderen die wel een fietshelm dragen zeggen in elk geval niet minder te gaan fietsen door de helm. Een zeer kleine groep zegt juist meer te gaan fietsen.

    Hoofdletsel

    Dan het hoofdletsel, want dat was juist de belangrijkste motivatie om jonge kinderen een helm te laten dragen. Zes procent van de Zeeuwse kinderen dat na een ongeval met de fiets op de spoedeisende hulp belande had hoofdletsel, tegen 11,5 procent in het controlegebied. Dat verschil lijkt behoorlijk, maar er zitten een paar statistische adders onder het gras. Ten eerste is er nooit een nulmeting gedaan; daardoor is niet bekend hoeveel kinderen er voor de start van de campagne hoofdletsel opliepen bij een fietsongeval. Daarnaast is het aantal kinderen dat aan de campagne meedeed te klein om een daadwerkelijk effect te zien. Om, afgaande op de resultaten van eerder onderzoek naar het dragen van fietshelmen, het aantal gevallen van hoofdletsel met één te verminderen, zou minstens dertig procent van de Zeeuwse kinderen een fietshelm moeten dragen.

    Conclusie

    Een grote groep kinderen aanleren om een fietshelm te dragen is een zaak van de lange adem, leren de ervaringen uit Zeeland. De onderzoekers bevelen dan ook aan om te zorgen voor een regelmatige voorlichting en educatie voor de doelgroep. Dat zijn zowel de kinderen als de ouders. Ouders moeten het belang zien van de helm, en regels hanteren voor het dragen ervan. Kinderen van ouders die regels stellen over het dragen van fietshelmen, dragen de helm vaker dan kinderen van ouders die dat niet doen. In het onderzoek in Zeeland blijkt driekwart van de ouders geen regels te stellen over fietshelmgebruik.  
    Daarnaast is het van groot belang om rekening te houden met de sociale norm. Als kinderen (en hun ouders) fietshelmgebruik normaal vinden, gaan ze zelf ook een fietshelm dragen. Het uitdelen van helmen, liefst ook aan oudere kinderen, kan daarbij helpen. Maar ook evenementen waarbij de fietshelmen zichtbaar zijn, kunnen bijdragen aan het ‘normaliseren’ van de fietshelm voor kinderen.

    Het hele rapport is hier te downloaden.

    De fietshelm van deze Scandinavische ontwerpers is misschien wel cool; zij ontwikkelden een Playmobil-helm!



    -Door de redactie-
     

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht

© Copyright 2014 CROW

>