4. Openbaar Vervoer

Waar rijden de schoonste bussen zowel wat betreft emissie van broeikasgassen als fijnstof en stikstofoxiden?

OV-autoriteiten zijn verantwoordelijk voor (de emissie van) het openbaar vervoer en voor de luchtkwaliteit. Voor beiden zijn normen in wetten opgenomen:
  • De Europese emissiestandaard geeft aan hoeveel nieuwe bussen mogen uitstoten. Deze euronormen geven aan wat de emissie van bussen is van fijn stof (PM10) en stikstofoxide (NOx). Deze stoffen verslechteren de luchtkwaliteit;
  • De Europese richtlijn luchtkwaliteit bepaalt hoe hoog de concentraties fijn stof en stikstofdioxide in de lucht mogen zijn. Voor een deel zijn deze concentraties het gevolg van de emissie van bussen.
  • De Klimaatwet zegt dat er in 2030 49% minder CO2-uitstoot moet zijn dan in 1990 en 95% minder in 2050. De CO2 uitstoot komt voor een deel van bussen.
Naast deze wetten stelt de WHO dat er geen ondergrens is waaronder luchtvervuilende stoffen niet schadelijk zijn. Daarnaast geven schone bussen een voorbeeldfunctie en stimuleren marktontwikkeling.
 
Veel OV-autoriteiten nemen in de concessie dan ook eisen op over deze emissies van bussen. Door bij te houden hoeveel bussen in een concessie rijden met welke emissiewaarde geeft het CROW-KpVV inzicht in de milieuprestatie van de concessie. Dit publiceert CROW- KpVV jaarlijks middels de kaart Milieuprestatie OV-bussen. In de afbeelding hieronder zijn deze cijfers van een concessie toegekend aan de inliggende gemeenten. Door hierop te klikken kunt u in de tool duurzaamheidsscore een andere figuur maken of de achterliggende data raadplegen. 
Klik op de figuur om deze in de duurzaamheidsscore te openen en bewerken.

De kleur geeft de gemiddelde milieuwaarde van de bussen in het desbetreffende gebied. Dat is een getal tussen 1 en 10. Bij 10 is geen uitstoot van vervuilende stoffen en van broeikasgassen. 
Op grond van de emissie van CO2, NOx en PM10 is de volgende duurzaamheidsscore per type motor/energiebron gegeven:
Euro III 1
Euro IV 1.75
Euro V 2
Hybride Euro V 2.3
HVO Euro V 5.5
EEV 2.8
EEV hybride 3.1
EEV aardgas 3.5
EEV groengas 6.5
EEV HVO 6.3
Euro VI 5
Euro VI hybride 5.25
groengas Euro VI 8.5
HVO Euro VI 8.5
Elektrisch* 10
Waterstof* 10

*) Euronormen hebben betrekking op vervuilende emissies, zoals stikstofoxides en fijnstof. Ze gaan niet over de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2. Daarom zijn in aanvulling op de Euronormen de categoriën ‘Elektrisch’  en 'Waterstof' opgenomen voor bussen zonder ‘Tank-to-wheel’ emissies.

Achtpersoonsbussen zijn in de score niet meegeteld. Lesbussen, bussen voor leerlingenvervoer en reservematerieel evenmin. De gegevens zijn afkomstig van de ov-autoriteiten. De achterliggende aantallen bussen per euronorm staan in de database. Voor een nadere duiding verwijzen we naar de kaart Milieuprestatie OV-bussen.

Bijna geen Euro III-bussen meer 
Het aantal bussen wordt in rap tempo schoner. Zelfs volledig elektrische bussen of bussen op waterstof (beiden emissieloos) worden steeds meer gemeengoed. Door op onderstaande figuur te klikken kan je de figuur aanpassen of de tabel bekijken:
Klik op de figuur om deze in de duurzaamheidsscore te openen en bewerken.

Wanneer we de bussen van een concessie wegen volgens bovenstaande tabel blijkt dat de schoonste bussen in de RMP regio Noord-Holland Noord, Groningen en Drenthe. In het dashboard vindt u de hele top10.

Onderstaande tabel laat zien dat de milieuprestatie van ov-bussen geen samenhang vertoont met de stedelijkheidgraad: 
Klik op de figuur om deze in de duurzaamheidsscore te openen en bewerken.
 

Bezettingsgraad en vervuiling

Hoewel een schone bus meer uitstoot dan een personenauto, zitten er gemiddeld ook meer mensen in. Per reizigerskilometer kan de emissie van een bus daarom lager zijn dan van een auto. Een bus die meer uitstoot dan één auto kan daarom toch beter zijn voor het milieu, omdat die bus meerdere auto's vervangt.

Luchtvervuiling per reizigerskilometer
Voor de luchtkwaliteit (PM en NOx) is vooral de Tank to Wheel emissie (TTW; ‘wat er uit de uitlaat komt’) belangrijk omdat die direct op straat plaatsvindt. Hoeveel reizigers moeten er in een bus zitten om tot een vergelijkbare fijn stof- en NOx-emissie per reiziger te komen als een personenauto? Cijfers hierover zijn helaas verouderd, en vind je hier (bron: CE Delft,  STREAM rapport, 2014).

Bij deze (verouderde) tabellen is uitgegaan van een gemiddelde bezettingsgraad van 9 personen voor een ov-bus en 1,39 personen in een personenauto. Hiervan uitgaande blijkt dat de fijnstof en stikstofoxide emissies per reizigerskilometer van een benzine Euro 5/6 personenauto lager is dan voor een diesel Euro III-V ov-bus (zie de oranje cellen). Bij de Euro 5-norm is de totale emissie fijn stof ongeveer vergelijkbaar, maar een Euro V-bus stoot ongeveer 30 keer meer NOx uit per reizigerskilometer dan een Euro 5 benzine personenauto. 

Uit deze vergelijkingen blijkt dat een bus niet vanzelfsprekend bijdraagt aan een gezondere leefomgeving, zeker waar bussen in stadscentra rijden en de emissie dicht bij voetgangers en fietsers plaatsvindt.

De CO2 footprint
Voor het broeikaseffect (CO2) zijn de Well to Tank (WTT; de emissie als gevolg van delven, productie, vervoer en distributie) en de TTW even belangrijk. Een goede indicator is de CO2 per reizigerskilometer (‘Well-to-wheel’). Hieronder de tabel voor de verschillende modaliteiten:
co2-per-reizigerskm-per-voertuigtype-1.png
(bron: de Staat van het OV, 2019, voor auto en vliegtuig: de site co2emissiefactoren)

Uit deze tabel blijkt dat het OV meestal beter scoort dan een auto op fossiele brandstoffen of een vliegtuig. Overigens is hierbij uitgegaan van de gemiddelde emissie van een OV-bus (zie ook hierboven de emissie voor de verschillende euronormen).

Conclusie
Een modal shift van auto naar bus met als het doel het beperken van de emissie werpt pas vruchten af als er gemiddeld genoeg personen in deze bus zitten en de bus schoon genoeg is. Hoeveel personen er in een bussen moeten zitten om tot een reductie te komen hangt af van het voertuigtype (euronorm) en de emissie waar je het meeste belang aan hecht: CO(klimaat), fijn stof of NOx (de in wetten vastgelegde normen voor luchtkwaliteit) of gezondheid (de WHO normen voor fijn stof, NOx of nog beter, roet of PM0,01). 

Duurzame mobiliteit
Submenu openen

Milieuprestatie

Scroll naar boven