5. Openbaar Vervoer

De schoonste bussen zowel wat betreft emissie van broeikasgassen als fijnstof en stikstofoxiden rijden in 2019 in Voorne-Putten en Rozenburg, gevolgd door de gemeenten in Amstelland-Meerlanden en Arnhem-Nijmegen. Waar is dit op gebaseerd?

OV-autoriteiten zijn niet alleen verantwoordelijk voor (de emissie van) het openbaar vervoer maar ook voor de luchtkwaliteit:
  • Een bus stoot CO2 en vervuilende stoffen uit net als een personenauto. De euronormen geven aan wat de emissie van bussen is van fijn stof (PM10) en stikstofoxide (NOx). Deze stoffen verslechteren de luchtkwaliteit;
  • De Europese richtlijn luchtkwaliteit bepaald hoe hoog de concentraties fijn stof en stikstofdioxide in de lucht mogen zijn.
De emissie van de bussen bepaalt mede de luchtkwaliteit. Veel OV-autoriteiten nemen in de concessie dan ook eisen op over deze emissies van bussen. De Europese emissiestandaard geeft aan hoeveel nieuwe bussen mogen uitstoten. Door bij te houden hoeveel bussen in een concessie rijden met welke emissiewaarde geeft het CROW-KpVV inzicht in de milieuprestatie van de concessie. Dit publiceert CROW- KpVV jaarlijks middels de kaart Milieuprestatie OV-bussen. In deze site zijn deze cijfers van een concessie toegekend aan de inliggende gemeenten. 
 
Klik om te vergroten

Per concessiegebied is aangeven welke categorie Euro-norm de bussen hebben. Als hoofdkleur is per 2019 de kleur gekozen van de gemiddelde milieuwaarde van de bussen in het desbetreffende gebied. Dat is een getal tussen 1 en 10. Bij 10 is geen uitstoot van vervuilende stoffen en van broeikasgassen. De kaart geeft de stand weer van voorjaar 2019. Achtpersoonsbussen zijn niet meegeteld. Lesbussen, bussen voor leerlingenvervoer en reservematerieel evenmin. De gegevens zijn afkomstig van de ov-autoriteiten. In concessies waar het wagenpark uit verschillende categorieën bussen bestaat, bijvoorbeeld Euro III en EEV, staan er even zoveel cirkels.

Opwarming
Euronormen hebben betrekking op vervuilende emissies, zoals stikstofoxides en fijnstof. Ze gaan niet over de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2. Daarom heeft CROW een andere indicator ontwikkeld: CO2 per reizigerskilometer (‘Well-to-wheel’). Op de kaart is wel in aanvulling op de Euronormen een categorie ‘elektrisch’ opgenomen voor bussen zonder emissies tussen de energieopslag en de wielen (‘Tank-to-wheel’). 

Bijna geen Euro III-bussen meer in 2019
Het aantal bussen wordt in rap tempo schoner. Zelfs volledig elektrische bussen of bussen op waterstof (beiden emissieloos) worden steeds meer gemeengoed.
 

Klik om te vergroten

Broeikas en luchtkwaliteit
Naast stoffen die de luchtkwaliteit verslechteren stoot een voertuig met verbrandingsmotor ook CO2 uit. Deze stof draagt bij aan het broeikaseffect. Op grond van de emissie van CO2, NOx en PM10 is de volgende duurzaamheidsscore per type motor/energiebron gegeven (zie voor de berekening het databestand):
 
Euro III Euro IV Euro V hybride Euro V EEV hybride EEV aardgas EEV groengas EEV Euro VI hybride Euro VI groengas Euro VI HVO Euro VI Elektrisch Waterstof
1.0 1.8 2.0 2.3 2.8 3.1 3.5 6.5 5.0 5.3 8.5 7.5 10.0 10.0
 
 
ij deze score is de rekening gehouden met de emissies per Euronorm en de gemiddelde bezettingsgraad van een bus. Voor een echt goede vergelijking zijn de werkelijke reizigerskilometers nodig. Wanneer we de bussen van een concessie wegen volgens bovenstaande tabel blijkt dat de schoonste bussen in de concessie van de Voorne-Putten en Rozenburg rijden, gevolgd door gemeenten in de concessies Amstelland-Meerlanden en Arnhem Nijmegen:
 

Klik om te vergroten
 
Voorne-Putten en Rozenburg 8,5
Amstelland-Meerlanden 6,9
Concessie Arnhem Nijmegen 6,8
Drechtsteden, Molenlanden en Gorinchem 6,6
Limburg 6,6
Haarlem/IJmond 6,3
Zuidoost-Fryslân 5,9
Almere 5,4
Concessie Provincie Utrecht bus 5,1
Zuidoost-Brabant 5,0


Onderstaande tabel laat zien dat de schoonste bussen in 2019 in de grote steden rijden:

Klik om te vergroten
 

Bezettingsgraad en vervuiling

Hoewel een schone bus meer uitstoot dan een personenauto, zitten er gemiddeld ook meer mensen in. Per reizigerskilometer kan de fijnstof- en CO2-emissie van bus daarom al snel lager zijn dan van een auto.

Hoeveel reizigers moeten er in een bus zitten om tot een vergelijkbare fijn stof- en NOx-emissie per reiziger te komen als een personenauto? De relevante cijfers waren in het STREAM rapport te vinden. Helaas zijn de cijfers inmiddels verouderd, gezien de snelle ontwikkelingen van de emissies. Desondanks zijn deze hier te vinden.

Voor de luchtkwaliteit (PM en NOx) is vooral de TTW emissie (‘wat er uit de uitlaat komt’) belangrijk omdat die direct op straat plaatsvindt. Voor het broeikaseffect (CO2) zijn de WTT (de emissie als gevolg van delven, productie, vervoer en distributie) en de TTW even belangrijk. Bij de tabellen is uitgegaan van een gemiddelde bezettingsgraad van 9 personen voor een ov-bus en 1,39 personen in een personenauto. Hiervan uitgaande blijkt dat de fijnstof en stikstofoxide emissies per reizigerskilometer van een benzine Euro 5/6 personenauto lager is dan voor een diesel Euro III-V ov-bus (zie de oranje cellen). De CO2 emissie is bij de bus lager (zie groene cellen). Bij de Euro 5-norm is de totale emissie fijn stof ongeveer vergelijkbaar, maar een Euro V-bus stoot ongeveer 30 keer meer NOx uit per reizigerskilometer dan een Euro 5 benzine personenauto. Bij de CO2 emissie zijn hybride personenauto’s meestal beter dan een bus; benzine hybride auto’s scoren ook bij NOx beter.

Uit deze vergelijkingen blijkt dat een bus niet vanzelfsprekend bijdraagt aan een gezondere leefomgeving, zeker waar bussen in stadscentra rijden en de emissie dicht bij voetgangers en fietsers plaatsvindt. Een modal shift van auto naar bus met als het doel het beperken van de emissie werpt pas vruchten af als er gemiddeld genoeg personen in deze bus zitten. Hoeveel personen hangt af van het voertuigtype (euronorm) en de emissie waar je het meeste belang aan hecht: CO2, fijn stof of NOx. Hierbij is het belangrijk om te beseffen dat het om normen gaat. Wetenschappers zijn het inmiddels eens dat voor de gezondheidseffecten van het verkeer fijn stof geen goede indicator is. NO2 zegt al meer, maar de roetindicator is beter.

Duurzame mobiliteit
Submenu openen

Milieuprestatie

Scroll naar boven