2. Duurzaamheidsscore

Lees hier alles over de duurzaamheidsscore; hoe deze is opgebouwd, welke aannames er aan ten grondslag liggen en met welke cijfers.

Om te bepalen of de mobiliteit van een regio duurzaam is spelen verschillende factoren een rol. Wat is bijvoorbeeld de kwaliteit van een regio en hoe maak je hier gebruik van? Wat wil je versterken? Gaat het om een concurrerend vestigingsklimaat, een voor toeristen aantrekkelijke regio of een regio die kenniswerkers trekt?

Het antwoord op deze vragen helpt om het belang van te bepalen waar je je als regio op wilt richten. Als toerisme het speerpunt is, dan is wellicht de snelheid van het openbaar vervoer belangrijker dan die van de auto. Wil je de leefbaarheid verbeteren, dan is het autoluw maken van straten of een stiller en schoner wagenpark belangrijk.

De EU heeft een handboek opgesteld voor het maken van een SUMP (Sustainable Urban Mobility Plan), gericht op steden en hun omgeving. In de beginfase wordt aangeraden de huidige duurzaamheid van je beleid te (laten) toetsen. Hier zijn verschillende methoden voor, ook wel Quality Management Systems (QMS) genoemd. Een eenvoudige manier is gebruik te maken van de tool www.duurzaamheidsscore.nl. Hiermee krijgt u snel en objectief inzicht in een aantal indicatoren. De duurzaamheidsscore is gebaseerd op landsdekkende cijfers uit objectieve bronnen. CROW ontwikkelde deze tool om gemeenten, regio’s en provincies een beeld te geven hoe duurzaam de mobiliteit in hun gebied is.

De duurzaamheidsscore is gebaseerd op 10 indicatoren:
  • 5 indicatoren hebben betrekking op het bereiken van duurzame doelen
  • 5 indicatoren hebben betrekking op een duurzaam mobiliteitssysteem
Iedere indicator is gerelateerd aan een variabele waarmee gemeenten kunnen worden vergeleken. Bijvoorbeeld door te delen door het aantal inwoners, voertuigen kilometers of woningen.
 
Duurzame doelen voor mobiliteit
Duurzame doelen zijn doelen waar je vanuit duurzaamheid naar wilt streven. Het zijn indicatoren die iets zeggen over de effecten, de outcome, van de mobiliteit:
  • Klimaat
  • Lucht
  • Verkeersveiligheid
  • Geluidbelasting
  • Bereikbaarheid
Deze indicatoren zijn belangrijk voor ons welzijn, welvaart en onze planeet.
 
Duurzaam mobiliteitssysteem
Vijf andere indicatoren hebben betrekking op duurzame elementen van het mobiliteitssysteem:
  • Laadpalen
  • P+R/carpool- terreinen
  • Schone bussen
  • Deelauto's
  • Vervoerwijze
Deze indicatoren zeggen iets over het mobiliteitsaanbod en het gebruik hiervan.
 
Natuurlijk is dit geen uitputtende lijst van indicatoren, maar ze zeggen wel iets over de inspanningen die een gemeente en haar inwoners doen om zich duurzaam te verplaatsen. Als we de scoren van alle gemeenten op een rij zetten dan blijkt er een samenhang te zijn tussen de score op de maatregelen en de score op de doelen:
 

Klik voor grotere afbeelding

De samenhang is weliswaar gering (correlatie bedraagt 0,27), maar er zijn natuurlijk ook veel externe factoren die de score bepalen, zoals de ligging: Ligt de gemeente op de route tussen Rijnmond en het Ruhrgebied, of ligt de gemeente op een Waddeneiland?

Berekening van de score
Klik hier voor een overzicht waar de duurzaamheidsscore uit bestaat, welke gegevens er worden gebruikt en met welke onderbouwing een score wordt berekend.

In 2019 wordt voor de 4e keer de score berekend. De eerste drie scores waren gebaseerd op de spreiding tussen de best en slechts scorende gemeenten. Gekozen was voor de beste is 10, slechtste is 1. Dit om ‘appels en peren bij elkaar in een fruitmand te kunnen stoppen’. Er kleven echter ook nadelen aan deze methode:
  • Er is geen ontwikkeling zichtbaar, omdat de beste ieder jaar een 10 is en de slechtste ieder jaar een 1;
  • Er wordt gedaan alsof 10 altijd goed is, terwijl het maar de vraag is of dit ook zo is.
Om tot een betere indeling te komen is naar analogie van de Telosscore dit keer gezocht naar beleidsdoelen, normen en waarden. Die waren vaak, maar niet altijd te vinden. Als deze niet gevonden zijn, is een score gebaseerd op de hoogste en laagste waarde en op de wenselijke richting, zoals die in kwalitatieve bewoordingen in beleidsstukken is genoemd. Dit sluit aan bij de methodiek die Telos hanteert. Telos zegt over hun methodiek:
 
“Het bepalen van de grenswaarden is een onderdeel in de methode die vaak veel discussie oproept. Dat is wat ons betreft ook precies de bedoeling. Het gaat er niet alleen om ambities te formuleren, daar zijn we over het algemeen wel goed in, maar om deze vervolgens zo te kwantificeren dat gebruikmakend van indicatoren gemeten kan worden of de geformuleerde ambities ook daadwerkelijk gerealiseerd worden. De grens- en streefwaarden helpen daarbij. Daarmee kun je vaststellen of je op de goede weg bent en of het tempo waarin de veranderingen plaatsvinden ook correspondeert met die ambities. Voor het bepalen van deze grenswaarden is gebruikgemaakt van beleidsdocumenten, vergelijkingen in de tijd, vergelijkingen met andere regio’s en de resultaten van maatschappelijke discussies.”
Bovenstaand schema toont de verschillende indicatoren die zijn meegenomen in de berekening van de duurzaamheidsscore. Alle indicatoren zijn gebaseerd op statistieken. Gekozen is voor relatief robuuste KPI's. De afzonderlijke scores voor alle gemeenten zijn te zien en verder te bewerken in de tool op www.duurzaamheidsscore.nl.

Met de tool kun je zien hoe een gemeente of provincie scoort ten opzicht van anderen. Deze informatie is bruikbaar bij het ontwikkelen en bijsturen van nieuw beleid. Maar er is natuurlijk meer informatie nodig om deze scores beter te kunnen duiden. Een eerste hulpmiddel bij de verdere zoektocht zijn de dashboards duurzame en slimme mobiliteit, waarvan dit een editie is. De andere edities vindt u in de rechterkolom onder 'edities'.
Voorbeelden van andere benchmark tools:
  • Via de klimaatmonitor kunnen overheden zien hoe zij scoren op allerlei indicatoren gericht op reductie van CO2 emissie. Deze tool is gericht op alle beleidssectoren;
  • Ook via www.waarstaatjegemeente.nl kunnen gemeenten hun prestaties vergelijken met andere gemeenten. Een interessant aspect is hierbij het burgeronderzoek. Je kunt hier als gemeente aan meedoen en dan krijg je oordelen van je burgers over bijvoorbeeld het openbaar vervoer of het parkeren te zien. Nieuw in deze omgeving is een dashboard mobiliteit;
  • Telos heeft een beleidsbrede score ontwikkeld die ook op ‘waarstaatjegemeente’ staat. Op grond van 107 indicatoren uit verschillende beleidsvelden maakt Telos een (beleidsbrede) duurzaamheidsscore. Deze indicatoren zijn gegroepeerd over 19 'voorraden'. Deze voorraden zijn weer onderverdeeld in drie 'kapitalen', naar analogie van People (sociaal-cultureel), Planet (milieu) en Profit (economie).  De Telos score geeft met een percentage aan in welke mate een duurzaam niveau wordt gehaald. Dit kan helpen bij het prioriteren van duurzaam mobiliteitsbeleid. Als een gemeente bijvoorbeeld erg slecht scoort op participatie en er weinig deelauto's zijn, kan het bijvoorbeeld de moeite lonen om samen met een andere afdeling in te zetten op een campagne voor autodelen. Een ander voorbeeld is luchtkwaliteit. Als die niet alleen beleidsbreed slecht is, maar ook vanuit verkeer, kan dit een extra reden zijn om (samen met de afdeling milieu) maatregelen te treffen om de immissie langs de wegen te beperken. Meer informatie, waaronder de Nationale monitor duurzame gemeenten, vindt u op de website van Telos, in de dashboard van Waar Staat Je Gemeente of in de database hierachter;
  • Via www.duurzaamheidsmeter.nl kun je inzicht krijgen in de duurzaamheid van een gemeente. Bijna de helft van alle gemeenten vult elke vier jaar, voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen, de Lokale Duurzaamheidsmeter in. Zo geeft de Lokale Duurzaamheidsmeter inzicht in de mate waarin Nederlandse gemeenten gehoor geven aan internationale oproepen mondiaal te denken en lokaal te handelen;
  • Op www.gdindex.nl staat een tool waarmee wel alle gemeenten zichzelf terugvinden, maar dan op andere beleidsvelden dan mobiliteit: de duurzaamheidsindex.

Duurzame mobiliteit
Submenu openen

2. Duurzaamheidsscore

Scroll naar boven