1. Verkeersveiligheid

Sinds 1972, het jaar met de meeste dodelijke verkeersslachtoffers, is het aantal verkeersslachtoffers met 80% afgenomen (tot 613 in 2017), ondanks een forse groei in het verkeer. Maar de afgelopen jaren stagneert deze daling. Waar gebeuren de meeste dodelijke ongevallen? Wie zijn dit? En hoe is de ontwikkeling?

In 2020 verongelukten 610 mensen door een verkeersongeval. Minder dan in 2019, maar rekening houdend met het feit dat er minder kilometers werden afgelegd met de auto, lijkt er eerder sprake van een groeiende dan een dalende trend:
verkeersdoden-cbs.png
bron: CBS

Voor analyse op decentraal niveau geven we hieronder ongevallen met een dodelijke afloop over een periode van vijf jaren. Door te werken met vijfjaarsperioden voorkomen we de jaarlijkse fluctuatie als gevolg van toeval. De vijfjaarsperiode laat een stijging zien. De meeste dodelijke ongevallen vinden plaats op gemeentelijke wegen, zoals blijkt uit onderstaande figuur:
 
Klik op de grafiek voor weergave in de Duurzaamheidsscore, hier kunt u de gegevens ook (geografisch) anders laten weergeven

Noord Brabant kent de meeste dodelijke ongevallen. Hier stijgt ook het aantal dodelijke ongevallen, net als in Noord-Holland en in iets mindere mate ook in Limburg, Utrecht en Zuid-Holland:
 
Klik op de grafiek voor weergave in de Duurzaamheidsscore, hier kunt u de gegevens ook (geografisch) anders laten weergeven

Nu worden er in Noord-Brabant ook veel kilometers met de auto gereden. Als we kijken naar het risico per afgelegde voertuigkilometer dan blijkt dat vooral Drenthe, Zeeland en Limburg onveilig zijn:
 
Klik op de grafiek voor weergave in de Duurzaamheidsscore, hier kunt u de gegevens ook (geografisch) anders laten weergeven

Overigens wijzen de jaarcijfers van het CBS erop dat de laatste jaren het aantal verkeersdoden in Noord-Brabant daalt.
Onderstaande figuur toont het gemiddeld aantal dodelijke ongevallen op niet-Rijkwegen per miljard voertuigkilometer per dag. Deze voertuigkilometers zijn gebaseerd op het totaal aantal afgelegde kilometers door auto’s en (middel)zwaar vrachtverkeer in gemeenten. 
 
Dodelijke-ongevallen-2016-2020-per-miljard-voertu.png
Klik op de grafiek voor weergave in de Duurzaamheidsscore, hier kunt u de gegevens ook (geografisch) anders laten weergeven

Wat opvalt, is dat in de grote steden het ongevalsrisico per miljard voertuigkilometer relatief laag is en in de dunner bevolkte gebieden relatief hoog. Dit komt doordat (gemeentelijke en provinciale) wegen buiten de bebouwde kom onveiliger zijn dan wegen in stedelijke gebieden. 
De tabel hieronder toont het gemiddeld aantal ongevallen per voertuigkilometer voor gemeentelijke/waterschapswegen en provinciale wegen. De top10 veiligste regio's is dan:
 
 
 
 
Top 10 veiligste
RMP regio's:
Aantal dodelijke ongevallen provinciale wegen per miljard voertuigkilometer Aantal dodelijke ongevallen gemeentelijke en waterschapswegen per miljard voertuigkilometer
Drechtsteden 0.0 3.3
Hoeksche Waard 1.1 5.7
MRDH 1.7 5.8
Holland Rijnland 2.8 4.9
Midden-Holland 3.2 4.7
Zuid-Limburg 2.2 6.1
Hart van Brabant 1.5 7.2
Flevoland Noordoost 4.6 5.4
Noordoost-Brabant 4.8 5.6
Utrecht 5.3 5.5

Veel gemeenten kennen een toename van ongevallen
Als de risicocijfers van de periodes 2006 tot 2020 worden vergeleken, dan valt het op dat er eerst een afname en daarna weer een toename van het risico zichtbaar is:
Dodelijke-ongevallen-per-voertuigkilometer-op-het-2-1.png
 Klik op de grafiek voor weergave in de Duurzaamheidsscore, hier kunt u de gegevens ook (geografisch) anders laten weergeven

Deze figuur laat ook zien dat het aantal slachtoffers per voertuigkilometer op gemeentelijke wegen hoger is dan op provinciale wegen. De meeste voertuigkilometers worden gemaakt op Rijkswegen en op gemeentewegen. Gerelateerd aan de afgelegde afstand zijn Rijkswegen zeer veilig. Er wordt veel op gereden en er vinden relatief weinig dodelijke ongelukken plaats. Provinciale en Gemeentelijke wegen zijn veel onveiliger. Rijkswegen zijn zo’n vier keer zo veilig per gereden kilometer als gemeentelijke wegen, en 3,5 keer zo veilig als provinciale wegen. Op de wegen van het Waterschap vallen per gereden kilometer het meeste slachtoffers. Het gaat hierbij echter om enkele procenten van het totaal aantal slachtoffers.
 

Leeftijd van slachtoffers
Ongeveer een derde van de verkeersdoden bestaat uit auto-inzittenden en ongeveer een derde is fietser. Vooral ouderen (60 jaar en ouder) zijn steeds vaker het slachtoffer, zoals te zien is in onderstaande figuur:
 
Ontwikkeling verkeersdoden 1996-2018 - Klik om te vergroten
bron: CBS (2018), bewerking: CROW-KpVV

Ook in 2020 Is de verdeling nog ongeveer hetzelfde:
"Ruim een derde van de verkeersdoden bestaat in 2020 uit fietsers (229; 38%) en iets minder dan een derde is auto-inzittende (195). De meeste  doden in het verkeer vallen onder ouderen: in 2020 waren 225 (37%) verkeersdoden 70 jaar of ouder." (bron: SWOV, 2021) Ongeveer een derde van de verkeersdoden onder fietsers betreft een e-bike, een stijging van 14% tov 2019 (bron CBS, 2021).

Veel ongevallen met voetgangers en fietsers worden veroorzaakt door automobilisten en ander gemotoriseerd verkeer. Fietsers en voetgangers worden dan ook wel kwetsbare verkeersdeelnemers genoemd. Bij de fiets en voetganger valt op dat veel sterfgevallen ouderen zijn (zie onderstaande figuur).
Vervoersmiddel bij dodelijk ongeluk, naar leeftijdscategorie
Klik om te vergroten

Verkeersonveiligheid is een grote veroorzaker van ziekte en vroegtijdige sterfte. De ziektelast in Nederland als gevolg van verkeersonveiligheid is relatief groot. Gemeten in zogenoemde DALY’s is verkeersonveiligheid vergelijkbaar met hartfalen. Dit komt niet zozeer door de omvang van het aantal verkeersdoden en -zwaargewonden, maar doordat verkeersdoden en -zwaargewonden veelal jonge mensen zijn die daarmee zeer veel gezonde levensjaren verliezen. Veel doden vallen in de jongere leeftijdscategorieën, zeker als rekening wordt gehouden met de leeftijdsopbouw:
Gemiddeld werkelijk aantal verkeersdoden per jaar en per  leeftijdsjaar gegroepeerd in diverse leeftijdsgroepen (2005-2014; CBS & IenM). Let op: de aantallen slachtoffers per getoonde leeftijdsgroep zijn wel gecorrigeerd voor het aantal leeftijdsjaren daarbinnen, maar niet voor de populatie per leeftijdsgroep (demografische opbouw).

Vooral mannen en autobestuurders en fietsers verongelukken veel:
 
Verdeling van het werkelijk aantal verkeersdoden naar geslacht en vervoerswijze (2005-2014; CBS & IenM).
Klik om te vergroten.

Ook ernstig gewonden blijken weer relatief veel bij jonge mannen voor te komen. Alleen is nu in plaats van de auto, de fiets het gevaarlijke vervoermiddel:
 Gemiddeld werkelijk aantal ernstig verkeersgewonden per jaar en per leeftijdsjaar, gegroepeerd in diverse leeftijdsgroepen (2005-2009; CBS & IenM). Let op: de aantallen slachtoffers per getoonde leeftijdsgroep zijn wel gecorrigeerd voor het aantal leefijdsjaren daarbinnen, maar niet voor de populatie per leeftijdsgroep (demografische opbouw).
  
Verdeling van het werkelijk aantal ernstig verkeersgewonden naar geslacht en vervoerswijze (2005-2009; IenM, DHD & SWOV).
Klik om te vergroten.
 

Sturen op snelheid
Snelheid speelt een rol bij 30% van de verkeersongevallen. Snelheidslimieten in Nederland worden massaal overtreden. Op de meeste typen wegen varieert het percentage snelheidsovertreders van 20% tot 40% en op een aantal wegen leiden hoge snelheden tot hogere verkeersrisico’s. Verschillende methoden van snelheidstoezicht zijn succesvol gebleken in het terugdringen van snelheid en ongevallen. Wetenschappelijk onderzoek heeft eerder aangetoond dat het gebruik van snelheidscamera’s het aantal ongevallen met ongeveer 20% doet afnemen. Maar ook goede wegontwerpen beperken de snelheid. Bijvoorbeeld de introductie van een duurzaam veilige wegcategorisering en rotondes hebben een belangrijke rol gespeeld in de daling van het aantal slachtoffers. Een kindvriendelijke inrichting van straten zorgt voor minder nadruk op het autoverkeer en lagere snelheden.

Duurzame mobiliteit
Submenu openen

Verkeersveiligheid in cijfers

Scroll naar boven