Terugblik: CROW Levende Stad bijeenkomst Beleving van de Openbare Ruimte 19 okt 2018

    Ik wil geen mooi plein, ik wil prettige beleving
     
    Met de zon die in overvloed scheen, was de eerste beleving van de 3e CROW Levende Stad Netwerkbijeenkomst Beleving Openbare Ruimte op 11 oktober 2018 al zeer positief.
    Terwijl de deelnemers binnenstroomden in het stadskantoor van Breda, gastgemeente van de bijeenkomst, was de zaal nog niet klaar: de vloer lag vol met papiertjes, koffiebekers en servetjes.
    Met de deelnemers op hun plek, kwam Ivo Derksen van de gemeente Breda, nog snel met een stoffer en blik het publiek door.
     
    “Het gaat natuurlijk om beleving”, zegt Ivo lachend als hij vooraan staat, “De rommel hoort er dan niet bij.” Met deze ludieke actie is de bijeenkomst geopend. Harro Verhoeven van CROW neemt het woord over, want ook bij CROW wordt nu druk ingezet op beleving. Zo wordt een methode ontwikkeld om de beleving te meten en te kunnen vergelijken met andere gemeenten. “Maar meten is slechts een aspect, vandaag behandelen we veel meer”, sluit Harro de opening af*.


    *De presentaties van deze bijeenkomst zijn onderaan dit artikel te downloaden.

    Misfits

    Tijdens de inleidingen worden twee andere aspecten van beleving van de openbare ruimte besproken door de gastsprekers van de dag: omgevingspsycholoog Fiona de Vos van de Universiteit van Amsterdam, en ‘ geluksdoctorandus’ Akshaya de Groot.
     
    “Beleving wordt steeds belangrijker”, trapt Fiona af, “je ziet het in Amerika, waar ‘chief experience officers’ in ziekenhuizen de beleving en tevredenheid constant meten. Hun resultaat rekent direct door in hun salaris.”
    Fiona, die naar de openbare ruimte kijkt als omgevingspsycholoog, ziet dat er nog vaak iets ontworpen / geplaatst wordt zonder dat er ‘kritisch over nagedacht is’. Dit noemt zij ‘misfits’.
     
    “Its difficult to design a space that will not attract people. What is remarkable is how often this has been accomplished.” William H. Whyte
     
    Tijdens haar verhaal onderstreept ze dit met voorbeelden van urinoirs die oncomfortabel dicht bij elkaar staan, of een sportschool die voor een trap van enkele treden een roltrap aanlegt. De voorbeelden, zo gek als ze zijn, kunnen rekenen op gelach uit het publiek.
     
    Toch blijkt ook dat onder de aanwezigen, allen bezig met openbare ruimte, er niet altijd duidelijkheid is over wat wél goed is. Toen Fiona enkele voorbeelden voorschotelde, waarbij de zaal mocht aangeven of iets wel of niet een goede oplossing was voor de openbare ruimte, konden slechts zes mensen in alle gevallen het juiste antwoord geven.
     
    “De optimale leefomgeving is een omgeving waar onnodige stress wordt voorkomen door misfits tussen de gebruikers en de omgeving te minimaliseren en het gevoel van welzijn te verhogen”, aldus Fiona. Het succes wordt daarbij bepaald door de eindgebruiker.
     

    Geluk >  beleving

    Deze optimale leefomgeving en een hoger gevoel van welzijn draagt vervolgens bij aan het geluk van mensen. Akshaya de Groot, geluksdoctorandus, legt in zijn presentatie meerdere verbanden tussen geluk en beleving.
    “Beide zijn subjectief, dat wil zeggen, ze spelen zich af in ons gevoelsleven”, zegt Akshaya, “Maar waar beleving golvend en voorbijgaand is, is geluk van lange tijd en stabiel.”
    Volgens Akshaya beïnvloeden de twee elkaar weldegelijk. Wie gelukkiger is, heeft een positievere beleving. Andersom, als iemand regelmatig positieve belevingen heeft, is dat goed voor het geluk.
     
    Factoren die geluk in de openbare ruimte kunnen beïnvloeden zijn bijvoorbeeld een gevoel van trots op de stad, veiligheid, participatie en verbinding. Als plekken uitnodigen tot beweging of veel groen bevatten is dat ook positief. Toch wordt hier niet altijd rekening mee gehouden. “Overheden houden rekening met ‘consumentensoevereiniteit’ door te denken in termen van individuele preferenties en voorkeuren, die de overheid dan zoveel mogelijk moet volgen. Dat was de manier waarop gemeend werd dat aan het geluk van de burger tegemoet werd gekomen.”
    Als voorbeeld noemt hij het feit dat bij alle huizen de auto voor de deur moet kunnen staan. “Dit is een spelbreker bij groene of tot beweging uitnodigende wijken. Terwijl we er niet gelukkiger van worden.”
     
    Akshaya stelt dan ook voor om de geluksvraag (‘Alles bij elkaar genomen, hoe tevreden bent u tegenwoordig met uw leven als geheel, op een schaal van 1 tot 10?’) vaker mee te nemen in lokaal onderzoek over de omgeving. Want hoe gelukkig iemand is beïnvloed ook zijn tevredenheid over de openbare ruimte.
     
    “Je kunt natuurlijk niet rechtstreeks geluk maken. Maar via factoren (bijvoorbeeld een goede openbare ruimte) kun je geluk wel stimuleren” Akshaya de Groot
     

    Grijs en donker

    Na het verhaal van de gastsprekers, kunnen de deelnemers zich verder verdiepen in de beleving. Met tien deelsessies over vele verschillende onderwerpen, van virtual reality voor de openbare ruimte tot belevingsgericht bezuinigen, kan iedereen extra informatie ophalen en delen.
     
    “Ik erger mij aan de grijs gedefinieerde omgeving,” zegt Berend Poppema van Hogeschool Van Hall Larenstein bij de deelsessie ‘Verwachtingsmodel Beleving’, doelend op de saaie gebouwen in zijn buurt. De deelnemers hier waren gevraagd om ergernissen uit hun eigen buurt op te schrijven.
    Andere deelnemers noemen afval naast de afvalbakken, hardrijders of hoe donker de buurt is als grootste ergernissen.
     
    Het groen in hun buurt beschrijven de meesten als het meest positieve aspect van hun eigen leefomgeving.
     
    Olaf Stillebroer, leider van de deelsessie, ging vervolgens verder in hoe je als organisatie kan interveniëren in de beleving van de openbare ruimte, onder andere op basis van normen en waarden zoals participatie en beeldkwaliteit. “Positieve beleving begint waar ergernissen eindigen”, zo concludeert Olaf.
     
    Na afloop van de deelsessie ziet Henk Kools van de gemeente Geertruidenberg nog wel wat aanknopingspunten om mee verder te gaan. “Wat bij ons in ieder geval goed gaat is de participatie van bewoners. Wij merken dat projecten soepeler lopen als bewoners betrokken worden. Zo ervaren ze bijvoorbeeld minder hinder bij de uitvoering van projecten.”
    Wel denkt Henk dat de gemeente nog meer kan inzetten op het meten van de beleving. “De uitslagen van dit soort onderzoeken worden nog te weinig gebruikt.”
     

    Andere wereld

    In het zaaltje verderop staat inmiddels Kyra Kuitert met een Virtual Realitybril de nieuwe omgeving van Diever (gemeente Westerveld) te bekijken. Deze gemeente heeft samen met Tauw een 3D omgeving gemaakt waar je letterlijk doorheen kan lopen.
     
    Met een druk op de knop verandert de omgeving van zoals die er nu uitziet, naar hoe deze uiteindelijk moet worden. “Je ziet dat bewoners dan in een vroeg stadium bewust te maken zijn van het ontwerp. Zij kunnen dan ook feedback geven.” Daarnaast helpt de VR-bril ook de ontwerper om een goed beeld te krijgen van het eindresultaat. Bijvoorbeeld voor de verlichting en de maatvoering helpt dat enorm. 
    Volgens Ellen Wilms en Patrick Morren is zo’n 3D model maken tegenwoordig snel gedaan. “Bovendien is het goedkoper dan veel mensen denken”, voegt Patrick toe.
     

    Prettig plein?

    De gasten worden niet alleen meegenomen in de virtuele wereld van de openbare ruimte. Kyra Kuitert en Rosemarie Maas nemen hun groepje mee naar buiten, de echte wereld. De deelnemers kijken vervolgens rond op de Chassé Promenade achter het stadhuis.
    Hier gaan ze in op de beleving van de openbare ruimte vanuit vier thema’s: veiligheid (onder andere sociale controle), variatie (visuele afwisseling op ooghoogte), verblijf (aangenaam zitten met prettig uitzicht) en verplaatsing (logisch om van A naar B te komen).
     
    Hoewel op de foto’s in de presentatie van Kyra en Rosemarie heel veel goede voorbeelden gegeven zijn, zien de deelnemers dat de Chassé Promenade er maar kaal bijstaat. “Het plein is te groot voor een goed veiligheidsgevoel, er is geen variatie in het zicht en haakse bochten maken het voor fietsers lastig”, zo concluderen de deelnemers. Dat deze plek niet aangemerkt wordt als ‘prettig verblijf’ wordt volgens Max Narinx, een van de deelnemers, bevestigd als hij om zich heen kijkt: “Er is niemand.”
     
    Wie de Promenade van bovenaf bekijkt (https://www.google.com/maps/@51.5860862,4.7815399,221m/data=!3m1!1e3), ziet duidelijk dat het ontwerp vanuit dát perspectief veel aandacht heeft gekregen. Op oogniveau noemt Kyra het een ‘gemiste kans’.
     

    Aan de slag met geluk en beleving

    Dit idee, van ontwerp en gemiste kansen, is herkenbaar bij Karin de Goederen van de gemeente Rotterdam. “Kijk naar het Afrikaanderpark bij ons. Het ontwerp heeft veel prijzen gewonnen, maar het wordt niet bezocht.”
    Volgens Karin maken nu vooral meeuwen gebruik van het prijswinnende park.
    Voor haar hoeft een park of plein dan ook niet ‘mooi’ te zijn door een heel kunstig ontwerp: “Ik wil een prettige plek waar mensen willen zijn.”
    Zij hoopt dan ook in Rotterdam dat er opnieuw gekeken kan worden naar het park, met alle informatie van deze netwerkbijeenkomst in het achterhoofd.
     
    Tijdens de wrap up geven ook andere deelnemers aan dat ze geluk vaker mee willen nemen in bevragingen over beleving. Ontwerpers en beheerder zouden meer aandacht moeten geven aan geluk en beleving van de gebruikers, en zich minder laten beperken door de formele beheerplannen en contractafspraken. Geluk zit hem daarbij soms in hele kleine dingen. Zoals in een drankje, of een echt Bredaa’s turfje**  aan het einde van een geslaagde Netwerkbijeenkomst Beleving Openbare Ruimte.
     
    ** Het Bredaas turfje verwijst naar het verhaal van Maurits van Nassau, de latere Prins van Oranje in 1590. Het verhaal trekt een aardige parallel met het verhaal van het Paard van Troje.
    Maurits van Oranje voer met een turfschip vol verstopte soldaten het door de Spanjaarden bezet kasteel van Breda binnen. Daar versloegen zij de Spanjaarden en namen Breda in.


    Download hier de presentaties (tot nu toe beschikbaar gesteld):

    Presentatie Fiona de Vos (De invloed van de omgeving op de gebruiker)

    Presentatie Akshaya de Groot (Geluk in de openbare ruimte)

    Presentatie Bureau KM (Hoe maak je prettige plekken?)

    Presentatie Peter van Welsem (Meten is weten)

    Presentatie Tauw (Beleving en VR toegepast in Diever)

    Presentatie Roland Vermeulen (Belevingsgericht reinigen)

    Presentatie Henk van der Corput (Belevingsgericht bezuinigen)

     

Reacties

Frank Maurits
Reuze interessant én relevant in de professionalisering van beheer (assetmanagement). Dit bevestigt de centrale positie van beleving tussen gebruik, inrichting en onderhoud. Beheer is meer! iAMPro
21-10-2018 08:29:28

Mariska Kien
Was een mooie middag, waarin duidelijk werd dat de aandacht voor beleving, gedrag en geluk ook in de openbare ruimte gelukkig toeneemt. Het smaakt naar meer...
19-10-2018 16:30:18

© Copyright 2014 CROW