Terugblik: Bijeenkomst 'Terrorismebestendige Buitenruimte' 3 jul 2018

    Op een mooie, historische locatie in hartje Amsterdam vond op 25 juni de CROW Levende Stad bijeenkomst ‘Terrorismebestendige Buitenruimte’ plaats. Met een opkomst van ruim 60 mensen bleek er veel belangstelling voor het thema, dat in zijn veelzijdigheid een divers publiek had getrokken.

    Op de bijeenkomst waren veel vertegenwoordigers van gemeenten en overheidsorganisaties aanwezig zoals mensen van het ingenieursbureau, ontwerpers, coördinatoren van stedelijke evenementen, bestuursadviseurs, kwaliteitsmanagers, communicatiemedewerkers, en beveiligingsadviseurs. Daarnaast waren uiteraard ook producenten/leveranciers en adviseurs voor beveiligingsmaatregelen. Opvallend was dat er vanuit de traditionele doelgroep van CROW slechts 1 beheerder openbare ruimte en 1 verkeerskundige aanwezig waren; moeten zij zich hier ook niet meer mee bemoeien, of wachten zij lijdzaam af wat er op hen af komt?

    Tijdens het voorstelrondje maken we kennis met de vertegenwoordigde organisaties en hun vraagstukkenDe bijeenkomst werd goed ontvangen. Een Vlaamse collega merkte op dat “in Nederland dezelfde problemen spelen als in België. Onze besluitvorming en verantwoordelijkheden liggen anders, maar we lopen tegen dezelfde vragen aan.” Een leverancier vertelde: “De wereld verandert. Op dit soort dagen merk je dat we er nog niet helemaal klaar voor zijn. Laten we ons niet richten op één oplossing. Kijk verder, wat is er nog meer?” Dit vereist dat we elkaar op de hoogte houden, elkaar doorverwijzen en oplossingen aandragen die elders nog niet bekend waren.

    We werden welkom geheten door Sander Smit, opdrachtgever namens de gemeente Amsterdam en in die rol dagelijks bezig met inrij beperkende maatregelen. Overigens werd deze term niet veel later die dag al ter discussie gesteld: definities moeten eenduidig zijn, maar ‘inrij beperkende maatregelen’ betekent verschillende dingen voor verschillende mensen. Welk verkeer wordt beperkt door deze maatregelen, en in welke mate? Hier zit mogelijk al een opdracht voor CROW. Als dagvoorzitter gaf Harro Verhoeven uitleg over het vervolg van de middag, en stelde hij de sprekers voor.

    Plenaire presentaties

    Eline Klein Hofmeijer van NCTV gaf in haar presentatie aan dat sinds het einde van het IS-kalifaat het aantal terroristische aanslagen is afgenomen en ook dat de jihadistische dreiging hierdoor is veranderd. Met het dreigingsniveau 4 (van de 5) blijft de kans op een aanslag echter reeël. Er zijn ook nog andere dreigingen die veroorzaakt worden door bijvoorbeeld rechts/links extremisme en de daarmee samenhangende polarisatie. De NCTV heeft de toolbox Veilig Ondernemen ontwikkeld voor ondernemers die gevestigd zijn op drukke plekken en zich zorgen maken over hun veiligheid (hoe maken ze bijvoorbeeld een goede risicoanalyse en wat kunnen deze organisaties zelf voor maatregelen treffen). De NCTV is gebaat bij een goede vertaling van risicoanalyse naar maatregelen. Deze is complex omdat de modus operandi van terroristen, hun motieven, methoden en doelen, diffuus zijn.

    In de presentatie van Paul van Soomeren van de Stichting Veilig Ontwerp en Beheer kwam naar voren dat men vaak niet weet wat effectief is, waardoor er willekeurige betonblokken worden geplaatst. Deze zijn vaak zelfs gevaarlijk voor andere weggebruikers en bovendien zijn ze erg lelijk. In plaats van deze paniekerige reactie zouden gemeenten er goed aan doen verschillende testen toe te passen, zoals de ZETA-test: Zichtbaarheid, Eenduidigheid, Toegankelijkheid, Attractiviteit. Deze termen vormen een framework waarbinnen betere keuzes gemaakt kunnen worden.

    De presentatie van de SVOB bracht direct een discussie op gang, die helaas uitgesteld moest worden tot de workshop. Eerst was de beurt aan Heiko Miskotte van de gemeente Amsterdam om te vertellen wat hij tegenkomt in de dagelijkse praktijk. Het straatbeeld is een belangrijke overweging van Heiko, maar ook het veiligheidsgevoel van mensen. Daarom zijn dezelfde willekeurige betonblokken waar we het eerder over hadden, ook in Amsterdam te vinden. Heiko formuleerde dit aan de hand van zijn ‘piskrul paradox’: “Om de openbare ruimte veilig, prettig en leefbaar te houden zetten we die vol met lelijke obstakels, bedoeld om iets te voorkomen dat feitelijk maar zeer incidenteel voorkomt”. Amsterdam werkt aan de hand van een aantal uitgangspunten en de gemeente heeft op basis van een aantal risico-criteria 18 plekken aangegeven waar extra maatregelen nodig zijn. Dat zijn vaak plekken die qua ontwerp en materiaal al bijzonder zijn, dus dat geeft wellicht mogelijkheden voor goed inpassing. Maar denk ook aan andersoortige oplossingen zoals het voorkomen van wachtrijen op straat.

    Workshops

    Tijdens de pauze heerste er een bruisende sfeer: en ontstonden al discussies en kaartjes én ervaringen werden alom uitgewisseld. Dit was een goede voorbode voor de workshops.

    Tijdelijke maatregelen
    Syan Schaap van Event Safety Institute begeleidt een workshopSyan Schaap en Janno Brinkhuis van het Event Safety Instituut bespreken in hun workshop de afweging tussen informatiegestuurd en risicogestuurde beveiliging. Vaak is er namelijk geen directe dreiging, maar wel een potentieel risico voor inrijdende voertuigen door terrorisme, verwarde personen of andere oorzaken. Denk na over de plekken waar evenementen plaatsvinden; bedenk bijvoorbeeld hoe je kunt voorkomen dat voertuigen vaart kunnen maken. De discussie werd verder vormgegeven aan de hand van de volgende uitgangspunten:
    • Verantwoordelijkheiden: organisator v. overheid
    • Wanneer in het proces wordt de risico-analyse gedaan, en waar bestaat die uit?
    • Is er te veel focus op inrij beperkende maatregelen?
    • Welke thema’s spelen een rol in het gesprek tussen de burgemeester en de organisator?
    Permanente maatregelen
    Marco van Burgsteden (CROW) modereerde een discussie naar aanleiding van een paperpresentatie, die Dick van Veen (Mobycon) al eerder op het Nationaal Verkeerskunde Congres presenteerde; Dick was zelf helaas verhinderd. In de presentatie van Mobycon wordt vooral gewezen op de spanning die bestaat tussen (1) het volledig beveiligen van een omgeving en (2) de bedoeling van een publieke ruimte waar ontmoeten, uitwisselen en verblijven centraal zou moeten staan. 
    Bij het nemen van permanente maatregelen spelen de volgende zaken in ieder geval een rol, zo bleek uit de discussie:
    • Beoogde effecten en bij-effecten
      • Mobiliteit v. veiligheid
      • Effectiviteit v. veiligheid voor andere weggebruikers
    • Snelheid beperken is cruciaal, maar:
      • Je kunt niet iedere rechte weg laten verspringen (bijv. tramlijnen)
      • Toegankelijkheid voor fietsverkeer is ook belangrijk
    • Hoe ver wil je gaan?
    • Accepteer dat 100% veiligheid niet bestaat
    • Hoe ga je om met cosmetische maatregelen?
    • Wat is een goede Risico Inventarisatie & Evaluatie?
      • Voorkomen
      • Risico beperken
      • Gevoel van veiligheid creëren
    • Schuilen, vluchten, toegankelijkheid voor hulpdiensten moeten geborgen zijn
    • Maatregelen moeten toekomstperspectief hebben
    • Omgevingsmanagement en communicatie moeten een plek krijgen
    • Veiligheidsklassen: eenduidigheid en certificering is nodig
    SVOB: denkwijze en maatregelkeuze
    In de tweede ronde spraken Paul van Soomeren en Randy Bloeme namens de SVOB over denkwijzen en maatregelkeuze. Zij discussiëren met de zaal hoe we nuancering kunnen aanbrengen in de discussie. Is het al voldoende als mensen zien dat er iets gebeurt (imago), kun je terroristen afschrikken met maatregelen, moet elke maatregel 100% bestand zijn tegen een inrijdende vrachtwagenaanslag? Hoe zet je trouwens een beveiligingsopdracht in de markt zonder publiek te maken wat jouw beveiligingsniveau is? En voor de brandweer is vooral van belang hoe je de afzetting snel weghaalt. Het blijkt moeilijk om expertise op te bouwen over mogelijke maatregelen, certificatiemethoden, effectiviteit van alternatieve maatregelen zoals bankjes, bomen en kunstwerken, het vinden van goede producenten/leveranciers, omgaan met de politiek. Men ziet een rol voor CROW om de kennis en de mensen bij elkaar te brengen voor de vertaalslag van risico-inschatting naar maatregelen. CROW kan dit ook koppelen aan bestaande ontwerprichtlijnen.

    NCTV: beleving en beleid
    Eline Klein Hofmeijer van de NCTV begon haar workshop met de vraag ‘Waar denkt u aan bij ‘veilige en leefbare buitenruimte?’. Het woord ‘overzichtelijk’ sprong eruit als meest genoemd. Ook ‘groen’ en ‘schoon’ werden verscheidene malen genoemd. Hieruit blijkt dat bij esthetische afwegingen en het creëren van een gevoel van ruimtelijkheid belangrijk gevonden worden. Helaas botst dit vaak met het huidige aanbod van anti-terreurmaatregelen. Er is een opgave om een balans te vinden. Maar het kan best functioneel én mooi. Het is dan van belang dat de omgeving betrokken wordt bij de maatregelkeuze, op het gebied van:
    • Technische en functionele kaders
    • Onderhoud
    • Hulpdiensten
    • Materiaalgebruik
    Op sociaal vlak stelden we ons de vraag of we nog risico’s accepteren. 100% veiligheid is een illusie, maar de maatschappij vraagt daar wel om. Hoe gaan we dan om met de paniekreactie? Communicatie en onderbouwde beleidsvoering is belangrijk. Want, hoe beter georganiseerd, hoe beter voorbereid, hoe beter afgewogen de maatregel. Zo kunnen inbedding en effectiviteit hand in hand gaan. Ook hier werd in de discussie duidelijk dat het onderwerp tot de verbeelding spreekt en er al snel over veel meer wordt gesproken dan maatregelen om voertuigen tegen te houden of de gevolgen van inrijden te beperken. Moet je ook iets doen tegen explosieven, active shooters en drones? In hoeverre speelt bewustwording en training een rol? Er bleek behoefte aan het delen van ervaringen, lessons learned en wetenschappelijke onderbouwing. Inzicht in kosten bleek ook een wens van veel aanwezigen.

    Terugkoppeling

    Bij de terugkoppeling werd direct een leuke eye-opener genoemd uit de workshop van Eline: je kunt met alle winkeliers afspreken de deuren juist open te zetten in het geval er een busje met hoge snelheid door de winkelstraat rijdt. Zo zijn er in één keer tientallen extra vluchtroutes gecreëerd. Verder werd de vraag om een formule voor effectiviteit van paaltjes gedeeld. De discrepantie tussen de theorie en de praktijk is vaak nog groot, en er moet zekerheid komen dat paaltjes die op papier werken, ook in de praktijk werken.

    Het onderbuik gevoel van inwoners is vaak leidend: men wil veel maatregelen, maar tegelijk wil de gemeente er niet altijd voor betalen. De vraag werd dan ook gesteld hoe je een realistische kostenafweging kunt maken. Dit heeft op zijn beurt ook te maken met locatie-investeringen, want maatregelen zijn idealiter toekomstbestendig. CROW richtlijnen over verkeersveiligheid rondom evenementen zouden in dit licht ook geüpdate kunnen worden. De roep om kennisdelen klonk ook luid.
    Wat betreft een nieuwe CROW richtlijn op het gebied van anti-terreurmaatregelen werden de volgende punten benoemd:
    • Niet: risico-analyse. Dit is de taak van deskundigen, NCTV, etc.
    • Wel: aanpak en toepassing van maatregelen
    • Beginnen met uiteenzetten van denkstappen, om te voorkomen dat de richtlijn kortzichtigheid in de hand werkt
    • Definities helder krijgen
    • Certificering en normering helder krijgen
    • Breder trekken dan inrij beperkende maatregelen: vluchtroutes, mobiliteit, schuilplaatsen (toetsen in hoeverre dit CROW-terrein is)
    Borrel
    Tijdens de borrel naderhand bleven veel deelnemers met elkaar in gesprek onder het genot van een hapje en een drankje. De uitwisseling van kennis is het centrale doel van CROW Levende Stad, en dat doel is zeker bereikt. Want, zoals een bezoeker zei, “je kunt beter samen dingen bedenken dan als eenling”. Hoewel we graag langer hadden willen na-borrelen, belette ons het brandalarm. Ironisch, wellicht, maar er was gelukkig geen acuut gevaar. Laat dit het startsein zijn!

    Het projectteam inrijbeperkende maatregelen Amsterdam over de CROW bijeenkomst:
    De gemeente Amsterdam kijkt terug op een interessante en leerzame CROW Levende Stad bijeenkomst over de terrorismebestendige buitenruimte. Verschillende partijen in Nederland en België stoeien met dit onderwerp en juist daarom is het zo nuttig dat we elkaar ontmoet hebben en elkaar weten te vinden in de toekomst. De behoefte aan goede voorbeelden van en kennis over dit onderwerp is groot. De materie is echter complex en er moet nog heel wat werk verzet worden om tot een leidraad voor terrorismebestendige buitenruimten te komen.
     

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht

© Copyright 2014 CROW