Achtergronden Vormen van collectief vervoer: Besloten busvervoer

Besloten busvervoer is personenvervoer per bus of per taxibus dat niet openbaar is. Met andere woorden: het is voor geselecteerde groepen. Besloten vervoer wordt niet door de overheid gesubsidieerd. De ritten worden betaald door de gebruikers, of door ondernemingen en andere instellingen.

Soms gaat het om geregelde lijndiensten, zoals bijvoorbeeld de woon-werkritten voor werknemers of pendeldiensten in opdracht van hotels en touringcarvervoer naar zonnige oorden. In andere gevallen is het ongeregeld vervoer, zoals een dagtocht van de studentenvereniging.

Vormen van besloten busvervoer die een rol kunnen spelen in het verkeers- en vervoerbeleid zijn:

Bedrijfsvervoer

Veel bedrijventerreinen zijn niet goed bereikbaar per openbaar vervoer. Dit heeft meestal te maken met:

• excentrische ligging;
• extensieve bebouwing;
• lage opbrengsten als gevolg van de scheve spits-dalverhouding;
• lege retourritten tijdens de spitsen.

In het discussiestuk Openbaar vervoer naar bedrijventerreinen worden een aantal ‘knoppen’ aangereikt om tot een betere bereikbaarheid te komen.

Lijnbussen
Als het gaat om besloten bedrijfsvervoer met lijndiensten spant het personeelsvervoer naar Tata Steel in IJmuiden de kroon. Dagelijks worden ongeveer 2500 werknemers vervoerd, vooral uit Noord-Kennemerland. Er zijn 20 buslijnen met een vaste dienstregeling. Er wordt dag en nacht gereden. Zo worden jaarlijks 40 miljoen autokilometers uitgespaard. Goede tweede met zo’n 1000 werknemers en 200 ‘derden’ is het personeelsvervoer van ECT. Dit besloten bedrijfsvervoer bestaat uit 8 lijnen.

Een voorbeeld waar verschillende bedrijven tezamen het bedrijfsvervoer hebben georganiseerd is de succesvolle Westpoortbus. Deze 24-uursservice tussen station Amsterdam-Sloterdijk en het havengebied vervoert in opdracht van 16 bedrijven per dag zo’n 800 werknemers. Een inventief voorbeeld van besloten bedrijfsvervoer naar een kleiner bedrijventerrein is de Medelbus tussen station Tiel en het bedrijventerrein Medel. Minstens zo inventief is het Sternet Schiphol, waarin het besloten personeelsvervoer en het openbaar vervoer uit omliggende plaatsen is geïntegreerd. Het is een frequent rijdende 24-uursservice met 24 lijnen.

Vanpool
Maar de meeste vormen van besloten bedrijfsvervoer zijn van kleinschalige aard. Een mogelijke vorm van besloten vervoer met lijndiensten is dan vanpooling. Dit is personeelsvervoer met een kleine bus (max. 9 personen inclusief bestuurder). De bestuurder kan een professionele chauffeur kan zijn van een taxibedrijf, maar hij kan ook een van de werknemers zijn. Verschillende initiatieven bleken nog niet succesvol, zoals het grootschalige project in de omgeving van Amsterdam. Maar het concept van Shell (zie ook hier) in de haven van Rotterdam werkt naar tevredenheid. Aanvankelijk was dit openbaar, maar inmiddels is het besloten vervoer. Veel grote taxi- en busondernemingen bieden bedrijfsvervoer als een van hun producten aan. Vanpooling kan worden aangeboden door de werkgever, maar werknemers kunnen het ook zelf organiseren.

Pendeldiensten

In de toeristische en recreatieve sector bieden organisatoren geregeld pendeldiensten aan tussen een station en de eindbestemming. Als het gaat om grootschalige evenementen is een service die in de ticketprijs is opgenomen, zoals bij de Hiswa, bij Lowlands en Mystery land, en bij grote sportwedstrijden.

Exclusiviteit
Permanente of seizoensgebonden pendeldiensten in de vorm van besloten vervoer zijn lastig te verwezenlijken. Al snel wordt aangelopen tegen de exclusiviteit van de ov-concessie. De zittende regionale vervoerder heeft immers het alleenrecht als het gaat om het openbare vervoer. En het besloten maken van het vervoer is lastig. Zo liet de Inspectie voor Verkeer en Waterstaat in Zandvoort de seizoensgebonden, door een touringcarondernemer geëxploiteerde Strandbus van de weg halen. Omdat het besloten karakter niet kon worden aangetoond. Verder besloot in 2007 de rechter in een kort geding, dat de provincie Noord-Holland ten onrechte een (andere) touringcarondernemer een ontheffing had gegeven voor de exploitatie van een kustbus tussen Den Helder en Petten. Inmiddels is er de Amsterdam Beach Bus, een commerciële dienst tussen Amsterdam en Zandvoort met een hostess aan boord. De speciaal bestickerde bus rijdt in de zomer tweemaal daags heen en weer.

P+R
Het is mogelijk P+R-vervoer als besloten vervoer uit te voeren. Hiertoe is geen reden als het P+R-terrein al wordt aangedaan door een reguliere ov-lijn. Het kan alleen als besloten vervoer worden aangeboden als er geen synergie met het ov-net is en het vervoer daadwerkelijk is voorbehouden aan parkerende automobilisten. Het heeft de voorkeur dit vervoer als te gedogen lijn op te nemen bij een aanbesteding van een openbaar vervoerconcessie.

Artikel 29
In sommige gevallen wordt gebruik gemaakt van de ontheffingsmogelijkheid van de concessieplicht van artikel 29 van de Wet personenvervoer. Voorbeelden zijn de luchthavenpendel van Eindhoven Airport naar Amsterdam en de verbinding Groningen – Oldenburg – Bremen. Deze verbindingen zijn ongesubsidieerd.

Lijnvervoer binnen een vereniging

Het vervoer van leden van een vereniging kan als besloten vervoer worden uitgevoerd. Het kenmerk van besloten vervoer is dat het vervoer voor een geselecteerde groep toegankelijk is. In Heerhugowaard is een besloten lijn in gebruik genomen die alleen toegankelijk is voor leden, de Hugohopper. Deze dienst werd op 4 september 2010 geopend. Binnen vier maanden waren er meer dan 500 leden van deze vervoersvereniging. Er werden tot eind 2010 meer dan 3.000 mensen vervoerd. Dat vervoer geschiedt met bijna 100 vrijwilligers. Er zijn vier achtpersoonsbussen beschikbaar.