Dit onderwerp bestaat uit twee componenten: permanente verkeerseducatie en voorlichting en communicatie. Lees meer...

Gevonden in de kennisbank:

• Terugblik: Parkeervraagstukken effectiever aanpakken met gedragskennis

  Het KpVV organiseert dit jaar als vervolg op de dag ‘Aan de slag met gedrag’ van november 2012 een viertal kleinere bijeenkomsten. Daarin koppelen we concrete praktijkcases aan gedragskennis. De eerste sessie in de reeks: Parkeervraagstukken effectiever aanpakken met gedragskennis ‘Te weinig ruimte in de wijk om aan alle parkeervraag te voldoen en parkeren op plekken waar dat niet de bedoeling is.’ Dat is de dagelijkse praktijk in veel gemeentes. Donderdag 23 mei kwam een tiental mensen van gemeenten naar het KpVV in Utrecht om meer te leren over gedragsbeïnvloeding i.r.t. parkeren. Iedere gemeente kent het wel: te weinig plek voor de vraag die er is, parkeren op plekken waar niet mag en het verleiden om tot een ander parkeergedrag te komen of over te stappen op een andere vervoerwijze.Marc de Haan (Goudappel Coffeng) en Jeroen Siebelt (D&B) waren door het KpVV gevraagd een ‘gedragslab’ te geven. De middag bestond uit theorie met behulp van een presentatie gedragsbeïnvloeding en de vertaling van deze theorie naar praktijkcases die zelf ingebracht werden, individueel en in groepsverband. AanleidingDeze middag is het vervolg op de gedragsdag die 15 november 2012 is gehouden in Driebergen. Voorafgaand aan deze gedragsdag is een enquête gehouden die aangaf met welke thema’s overheden worstelen als je het hebt over gedragsbeïnvloeding. Parkeren was daar een van. GedragsbrilMarc de Haan geeft aan dat deze middag een ‘gedragsbril’ wordt opgezet. Je kan deze vervolgens inkleuren met het onderwerp parkeren maar er kunnen net zo goed andere onderwerpen mee bekeken worden.Een onderdeel van het kijken met deze bril is de volgende formule: B = M x A x T behaviour = motivation x ability x trigger.waarbij ‘trigger’ staat voor ‘de vonk die het gedrag doet veranderen’. Een belangrijke notie: de grote kracht bij het beïnvloeden van gedrag is de systematische aanpak ervan. Het gaat dan over: Een goede probleemanalyse (o.a. motieven en weerstanden identificeren) Interventie bepalen Meten van de effectenDus de trits: analyse - interventie - evaluatie. De definitie van de term gedragsbeïnvloeding luidt: het strategisch inzetten van gedragsbeïnvloedingstechnieken om een bepaalde gedraging te veranderen.De holy grail is: weten wanneer je welke techniek in moet zetten (en waar!).Er zijn honderden bewezen technieken, maar die werken alleen in bepaalde situaties of bij bepaalde mensen. Vaak is het lang zoeken naar aanknopingspunten om gedrag te beïnvloeden. Zomaar een maatregel inzetten werkt meestal niet. Een goede probleemanalyse is nodig. Verkeerde analyses kunnen averechts werken!Bewust gedrag is het topje van de ijsberg. Een groot deel van ons gedrag is onbewust. We denken dat we rationeel zijn maar dat is maar beperkt het geval. Drie voorbeelden.California Energy Savings SurveyOm energie te besparen vroeg men hoe mensen te overtuigen zijn om energie te besparen. Redenen als ‘goed voor het milieu’, ‘goed voor de maatschappij’, ‘geld beparen’ werden regelmatig genoemd. ‘Anderen doen het ook’ werd het minst genoemd. Alle argumenten werden getest. het motief ‘anderen doen het ook ‘ werkte het beste! SireSommige campagnes van Sire laten juist het gedrag zien wat je niet wil (handen af van onze hulpverleners). Onze hersenen werken zo dat als twee dingen tegelijk worden gepresenteerd, komt er een verbinding. Hoe vaker je het filmpje van Sire laat zien, hoe groter de kans dat het mis gaat.Regio RotterdamBij de campagne ‘Wees geen filedier' van de regio Rotterdam laat men het ongewenste gedrag zien (descriptieve norm). Het filmpje is ludiek bedoeld maar bevestigt het probleemgedrag. Je laat niet zien wat je wel moet. Wat overblijft is ‘Ik ben een filedier’. EvaluatieMeten geeft inzicht in de grootte van het probleem en de omvang van het succes. Het voorkomt ongewenste effecten en valideert de gekozen interventie.Wel roept dit bij de deelnemers vragen op: wat is nu succesvol? De Bob-campagne: levert per jaar 1% op; is dat genoeg? Wel als je na 10 jaar 10% hebt kunnen bereiken.1% effect kan dus al heel veel extra bereik zijn. Bijv van 94% naar 95% gordel dragen. Maar hoe bepaal je hoe lang je een campagne bijvoorbeeld vol moet houden? Dat is niet zo eenvoudig te beantwoorden. Analyse: Probleem- en doelgedragBij de start van je probleemanalyse is het goed om het probleemgedrag én het doelgedrag wat je wilt bereiken zo specifiek mogelijk te omschrijven. Een paar voorbeelden.Houten: er wordt op de stoep geparkeerd, terwijl er binnen 100 meter in een woonstraat alternatieven zijn. Doelgedrag: parkeren op de dichtstbijzijnde parkeerplek in de wijk.Eersel: leerkrachten parkeren in de straten in de buurt, terwijl de afspraak is dat ze verderop parkeren. Er is een gentlemen’s agreement, maar de leerkrachten zeggen dat het openbare plekken zijn. Jeroen: dit is het moeilijkste gedrag, want het mag gewoon.Doelgedrag is dat ze verderop neerzetten (enkele minuten). Heerhugowaard: iedereen wil bij de ingang van de school parkeren en nog even de klas in. Dit levert dubbelparkeren op.Doelgedrag: ouders parkeren in een vak of langs de kant van de weg. dat is een straat verder. 2e doelgedrag: op de fiets of lopend komen. Mensen zijn écht te beïnvloeden! Soms lijkt het alsof niets helpt maar Jeroen geeft een paar voorbeelden die laten zien dat mensen toch echt stuurbaar zijn (bewust en/of onbewust), soms met fatale gevolgen: Een schokexperiment, lang geleden maar ook een paar jaar terug herhaald. Mensen zijn in staat om dodelijke schokken aan iemand toe te brengen als ze daartoe gestimuleerd worden. Het voorbeeld van de airco’s: sociale bewijskracht. We volgen automatisch het gedrag van de groep. We zijn kuddedieren. Onbewust vinden we dat heel prettig. Stiltecoupé in de trein beplakken met foto’s van een bibliotheek: het werd echt stiller. Citroengeur in de trein leidt tot minder afval. Sommige dingen zijn zo subtiel dat mensen het niet door hebben. Voorbeeld school: fietsen stonden voor de ingang van de school. Er is een halve cirkel getrokken voor de ingang. Het gros van de mensen parkeert buiten de cirkel. Lijn om de rookhoek op het station te trekken. Mensen zijn geneigd binnen de lijn te blijven staan. Bord bij afvalcontainer met de tekst: de meeste mensen doen hun afval in deze bak o.i.d. Een experiment hiermee hielp bijgeplaatst afval met 30 a 40% te verminderen. Analyse: motieven en weerstandenBij het ontwikkelen van een interventie zijn er twee systemen die je in de gaten moet houden die naast elkaar bestaan: Alpha en Omega. Alpha staat voor het verleiden van mensen tot een bepaald gedrag en Omega gaat meer over de weerstand: waarom willen mensen iets niet? Veel van deze theorie is te vinden in het boek van Cialdini ‘Invloed’ dat gaat over de technieken van de sociale marketing.Motieven - Wederkerigheid voor wat hoort wat- Commitment en consistentie wie a zegt moet ook b zeggen- Sociale bewijskracht als iedereen het doet zal het wel kloppen- Sympathie omdat ik je aardig vind- Autoriteit als de expert het zegt- Schaarste als er weinig van is wordt het meer waard.Weerstanden- Reactance weerstand tegen de boodschapper- Scepsis twijfel bij de boodschap- Inertia passiviteit/ ontwijkend gedrag. De boodschap is nieturgent genoeg. Oefening casesVier groepjes gingen aan de slag met een van hun eigen voorbeeldcases. Twee daarvan bespraken we in de terugkoppeling. Heerhugowaard Probleemgedrag rond scholen: haal en brengverkeer. Kruispunt van 2 rechte polderwegen. Dubbel parkeren, bermen worden kapotgereden etc.Doelgedrag: verderweg parkeren, ander vervoermiddel.Motieven voor doelgedrag: veiliger rondom de school; het wordt rustiger, minder overlast voor omwonenden. Te voet naar school , verkeersinzicht voor de kinderen.Motieven voor probleemgedrag: het lijkt sneller om met de auto te gaan, gemak, ingeslepen gewoonte, Weerstanden doelgedrag: minder gemak; extra tijd, moeite om ander gedrag aan te leren. Inertia.Iedereen is voor een betere leefbaarheid. Laat mensen een handtekening zetten!Omega-kant: als mensen 1 dag de auto verder weg zetten of 1 dag met de fiets te gaan. + lokken (loopbus-idee: 2 ouders begeleiden een groepje van 10 kinderen naar school). Plus belonen. Of beloon het fietsen, bijv. met stickers (gebruik hierbij de kinderen). Inertia: bijv. mentaal contract.Experiment in Gennep bij een school: spaarkaart vol = (grote) kans op cadeautje. Effect: 30%. Je schudt gewoontegedrag los. Daarna moet het gedrag internaliseren.Wat als kinderen geen keus hebben? Een spelvorm kan helpen: doe iets leuks voor het kind op de route waarbij je verder weg parkeert. Of parkeer de auto verder weg- dat is ook goed – en te belonen.Met jaarlijkse actie kom je steeds terug bij nieuwe groepen ouders & kinderen en herinner je de bestaande groep eraan. EerselProbleemgedrag van leerkrachten en scholen: leerkrachten parkeren in de straten rondom de school.Doelgedrag: Verder weg parkeren op parkeerterrein. Motieven voor doelgedrag: verder weg op parkeerterrein is altijd plek; bewoners kunnen in eigen straat parkeren.Motieven voor probleemgedrag: niet zo ver lopen, niet te ver sjouwen met zware tassen .Weerstanden: ik bepaal zelf waar ik ga parkeren. Intertia.Oplossing: contractje om committent te krijgen. Of in enquête: bent u bereid om…Sympathie kweken: flyers in de buurt: bedankt dat jullie meewerken.Schaarste: maak het parkeren nog schaarser in de buurt. Leerkrachten moeten dan nog langer zoeken en gaan dan nog verder weg (of leerkrachten willen er nog liever parkeren). VervolgDeze sessie is geslaagd in het opzetten van de ‘gedragsbril’. Neemt niet weg dat met het opzetten van deze bril er nog niet een compleet uitgewerkte interventie op tafel ligt. Het KpVV voelt de behoefte om nog verder op deze materie door te gaan. Houten zit met een hele concrete case waar op korte termijn actie gevraagd wordt. Aanbod van het KpVV is om die gemeente in haar proces met gericht kort advies over bijv. de buurtenquête verder te helpen.Verder komen we tot de conclusie dat parkeerproblemen te clusteren zijn rondom drie hoofdthema’s: Woonwijken Scholen Binnensteden Aanwezigen spreken de wens uit om een paar cases dieper uit te werken of in de vorm van pilots verder te beproeven. Houten zou een eerste case kunnen zijn. KpVV bekijkt of haar werkprogramma dit jaar ruimte geeft voor uitwerking van meer voorbeelden. Meer informatie:- Brochure Parkeerbeleid op de middellange termijn- Het KpVV Weblog Reisgedrag- Terugblik Bijeenkomst Aan de slag met gedrag - nov. 2012- Link naar ‘Wees geen filedier’ ContactWilma Slinger, wilma.slinger@kpvv.nl Friso Metz, friso.metz@kpvv.nl

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Terugblik 23-05-2013

• RoadSense in Fryslân: a success?, SWOV 2012

  Effects on behavioural intention and opinions Onderzoek in opdracht van de Provincie Friesland met drie hoofddoelen: het in kaart brengen van de omstandigheden waarin Friese jongeren zich als passagier blootstellen aan gevaarlijk rijgedrag; het in kaart brengen van hun meningen over gevaarlijk rij- en passagiersgedrag en hun beleving van het risico daarvan; het vaststellen van het effect van het programma RoadSense (van Mercedes Benz) op het voorgenomen gedrag (gedragsintenties) en op hun meningen en risicobeleving. De SWOV heeft al eerder onderzoek gedaan naar het programma Road Sense; bekijk dat resultaten SWOV RoadSence-onderzoek 2011.

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Publicatie 22-01-2013

• Handleiding checklist verkeerseducatie

  Werkwijze en procedure De checklist geeft in tien hoofdstappen aan welke vragen je jezelf als bijv. producent van materiaal moet stellen als je een kwalitatief goed verkeerseducatief product wilt ontwikkelen. De checklist is ook bruikbaar om achteraf te toetsen of een product goed is opgebouwd. De producten in de KpVV Toolkit Permanente Verkeerseducatie gaan vanaf 2013 getoetst worden aan de hand van deze educatieve checklist. Meer informatieKpVV - Wilma Slinger: wilma.slinger@kpvv.nlKpVV Toolkit Permanente Verkeerseducatie

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Publicatie 2-01-2013

• Bijeenkomst Aan de slag met gedrag: verkeersvraagstukken effectiever aanpakken met gedragskennis.

  Hoofdthema: het aan elkaar verbinden van de theorie en praktijk rondom gedragsbeïnvloeding in de verkeer- en vervoerwereld. Het introductiefilmpje zette de deelnemers gelijk op scherp: het maakte duidelijk hoe selectief we waarnemen. De quiz die volgde en de voorbeelden die gegeven werden door Friso Metz en Wilma Slinger gaven nog meer achtergrondinformatie en voorbeelden bij het thema van de dag. In deelsessies werden in subgroepen verschillende actuele verkeersaspecten tegen het gedragskundige licht gehouden. De onderwerpen waren: Van de auto op de fiets Parkeren en gedrag in woonwijken en stadscentra (Te) hard rijden Haal- en brenggedrag rondom scholen Schone voertuigen Nadruk in de deelsessies lag op de koppeling tussen voorbeelden en de gedragstheorie én op zoveel mogelijk zelf aan de slag zijn. In de pauze kon men terecht in het ‘Gedragslab’. Hier waren films te bekijken om inspiratie op te doen om zelf aan de slag te gaan. De dag werd afgesloten met opgehaalde vragen waar KpVV in haar werkprogramma mee verder kan én met nog een treffend voorbeeld van selectief waarnemen: Friso Metz had zich in de loop van de dag een paar keer omgekleed maar dat was echt niemand opgevallen. 1. Van de auto op de fietsMet medewerking van Gerard Tertoolen, XTNTIn de deelsessie ‘Van de auto op de fiets’ stond de vraag centraal hoe je automobilisten kunt triggeren om meer te fietsen. Aan de hand van het 9-stappenplan van XTNT nam Gerard Tertoolen de deelnemers mee in een case.In de ochtendsessie bracht de gemeente Katwijk de volgende vraag in: hoe bevorder je dat inwoners die in de gemeente zelf werkzaam zijn en met de auto naar hun werk gaan, de fiets gaan pakken. ’s Middags nam de provincie Noord-Brabant de deelnemers mee in de vraag hoe je in het kader van Beter Benutten automobilisten kunt verleiden om een fietscoachingsprogramma te volgen. In de discussie stonden twee bouwstenen uit het stappenplan centraal: Hoe motiveer je een bepaalde groep mensen om het gewenste gedrag te gaan vertonen? En hieraan gekoppeld: hoe geef je mensen hier feedback op? Feedback is een krachtig instrument: daarmee laat je mensen zien in hoeverre ze voortgang boeken bij hun gedragsverandering. Zoals de weegschaal aangeeft of een dieet effect heeft. De vraag was steeds hoe je mensen feedback kunt geven op die aspecten die mensen motiveren. Welke weerstanden spelen een rol, m.a.w.: waarom zullen de mensen die je wilt bereiken, het gewenste gedrag niet vertonen? En hoe kun je die weerstand verminderen? Een belangrijke eye-opener was dat weerstanden en motivators hele andere dingen zijn. Als het weer een weerstand is om te fietsen, dan is het feit dat het bijna nooit regent, geen motivator. Als mensen dit ontdekken, kan het hooguit de weerstand verminderen. 2. Parkeren en gedrag in woonwijken en stadscentraMet medewerking van Marc de Haan, TiemDe bedoeling van deze workshop was een interactieve kennismaking met de aanpak van parkeerproblemen via gedragsmaatregelen. Deze aanpak kent twee fases: De eerste fase is een probleemanalyse met de gedragsbril op en waarin de gebruiker centraal staat. Het doel is om via een gedegen probleemanalyse vanuit het perspectief van de weggebruiker (de parkeerder) tot betere oplossingen te komen. Deze benadering is duidelijk anders dan de klassieke praktijk: 'dit is het probleem' en daar hebben we deze of deze oplossing voor (sjabloon-denken). De tweede fase is de aanpak van gedragsverandering. Hiermee is alleen in de tweede workshop geoefend. Aan de deelnemers was vooraf gevraagd om aan de hand van foto’s en/of beschrijvingen voorbeelden van parkeerproblemen op te sturen. Dat leverde flink wat foto’s op die aan de wanden hingen. Na een kennismakingsrondje werden de foto’s bekeken en door de indieners toegelicht. Voer voor een levendige discussie! Marc de Haan leidde de discussie in aan de hand van een korte presentatie gedragsaanpak. De analysefase bestaat uit een beschouwing van de geconstateerde problematiek aan de hand van vier elementen: het probleemgedrag, doelgedrag, de motieven en weerstanden. De deelnemers kozen in groepjes van drie een probleem en analyseerden deze aan de hand van de vier elementen. Dat was niet eenvoudig maar werd als heel leerzaam ervaren. 3. (te) Hard rijdenMet medewerking van: Maria Kuiken, Royal HaskoningDHV, en Pieter de Haan, Noordelijke Hogeschool LeeuwardenDe problematiek van te hard rijden speelt op alle wegen maar was voor deze dag ingekaderd voor regionale wegen buiten de bebouwde kom. Daar wordt vaak en te hard gereden en komen relatief vaak (ernstige) ongelukken voor. Het logisch gevolg hiervan is dat burgers dan eisen dat er voor een bepaalde weg maatregelen getroffen worden om de rijsnelheid omlaag te brengen. De wegbeheerder wil hier wel aan voldoen, maar zoekt naar de meest efficiënte oplossingen. Extra handhaving is vaak niet mogelijk. Er ontstaat een dilemma: het neerzetten van een snelheidsbord of het plaatsen van een enkele snelheidsremmer op de weg, heeft vaak onvoldoende effect. De situatie vraagt vaak om een grootschaliger en meer duurzame herinrichting van de weg. Daar is vaak het geld niet voor. Gevolg is klachten en frustraties bij alle betrokken partijen. Niet in de laatste plaats de inwoners.Hamvraag: als handhaving en duurzaam veilig niet binnen handbereik liggen hoe boeken we dan toch voortgang in het voorkomen van (te) hard rijden? Dat vraagt om verdieping in de wereld van het brein, shared space en natuurlijk sturen. Maar ook in “het terugnemen van de verantwoordelijkheid”. We kunnen altijd wel naar elkaar blijven wijzen maar we hebben als individu ook een verantwoordelijkheid. Maria Kuiken nam ons met haar presentatie Te hard rijden mee in de wereld van het brein en Pieter de Haan belichte de mogelijkheden van shared space en natuurlijk sturen. Vervolgens zijn de deelnemers in kleine groepjes aan het werk gezet om snelheidsremmers aan te brengen op een foto van een provinciale weg voor weggebruikers. Snelheidsremmers vanuit de kennis die Maria en Pieter hadden aangereikt. Naast oplossingen als versmallingen, andere opstellingen van straatmeubilair en bomen en struiken leidde dat zelfs tot het voorstel voor een spaarsysteem voor lokale bewoners; als men zich een bepaalde periode aan de snelheid houdt kon met de gespaarde punten een kinderspeeltuintje worden aangeschaft. In de nabespreking bleek de grootste uitdaging niet te zitten in het verzinnen van maatregelen, maar te zorgen dat mensen weer gaan nadenken over hun gedrag en dat maatregelen niet binnen de kortste keren zijn uitgewerkt. 4. Haal en brenggedrag rondom scholenMet medewerking van Peter Veenbrink, SOABHoe beïnvloed je het gedrag van ouders, zodat meer kinderen lopend of fietsend naar school gaan en een veilige schoolomgeving ontstaat? Een veilige schoolomgeving is een thema waar gemeentes veel op aangesproken worden. En terecht, toch zijn het vooral de ouders die de sleutel zijn tot de oplossing. Vandaar dat we ook in deze sessie startten met fragmenten uit de DVD ‘Kinderen hebben eigen spelregels’ om als voorbeeld te dienen hoe je ouders kunt informeren over wat kinderen wel en niet kunnen in het verkeer. Een middel om ouders te laten inzien hoe belangrijk het is om zelf met ze in het verkeer te oefenen.In zijn presentatie gaf Peter Veenbrink van Adviesbureau SOAB inzicht in feiten en cijfers rondom de schoolomgeving en het gedrag dat daar optreedt. Dit was ook een voorproefje van het Dashboard over schoolomgeving dat in december op de website van KpVV verschijnt. Om de hersenen wat op te rekken en op een andere manier te denken, gingen we in een ‘omgekeerde’ brainstorm aan de slag om te kijken wat je als ouder nodig hebt om ongehinderd de auto te gebruiken bij het halen en brengen. Naast voor de hand liggende suggesties als het weghalen van fietsenstallingen, kwamen er ook meer out-of-the-box ideeën als ‘een pestproject voor kinderen die ruiken naar zweet’, ‘iedere nieuwe leerling een gratis auto’ en de ‘drive-in-school’ aan de orde. Het is opvallend hoe creatief we kunnen denken als de auto gepromoot moet worden, terwijl je in de praktijk vaak meemaakt dat er alleen behoudende ideeën ter tafel komen als we praten over het stimuleren van fietsen en lopen. Vervolgens maakten we de overstap naar de succes- en faalfactoren uit de praktijk. SOAB is betrokken geweest bij meer dan 180 projecten in de schoolomgeving en heeft inmiddels een lijst van do’s en don’ts opgesteld. Belangrijke noties zijn: pak het structureel, samen en integraal aan op een positieve manier met persoonlijke aandacht. Het is geen standaardrecept met garantie voor succes. Aan de voorkant in het proces aandacht besteden aan bijv. verwachtingen en wat wel en niet kan, vormt een goede basis. Ook het volgen van marketingprincipes (veel communiceren en herhalen) is belangrijk voor succes.Peters verhaal eindigde met een paar projectvoorbeelden die gebruikt kunnen worden in de schoolomgeving en die ook een positieve insteek hebben. Een factsheet met do’s en don’ts werd ook meegegeven.In het gesprek bleek wel dat veel gemeentes al ver zijn in samenwerking bijv. d.m.v. de structuur van het verkeersveiligheidslabel, maar dat het toch moeilijk blijft een bepaalde categorie mensen tot ander gedrag in de schoolomgeving te bewegen. Voor situaties waar het lastig is de schooldirectie mee te krijgen werd de tip gegeven om de ouderraad er bij te betrekken. Als de ouderraad wel aan de slag wil, gaat de directie meestal overstag. 5. Schone voertuigenMet medewerking van Peter van Vendeloo, Roorda ReclamebureauIn deze sessie stond de presentatie van Peter van Vendeloo centraal. Peter heeft zijn wortels bij het Rijk waar hij de Bob campagne naar Nederland heeft gehaald en o.a. de campagne 'Goochem het Gordeldier' bedacht. Zijn visie op gedragscampagnes is dat je om deze te maken niet direct een creatief persoon moet zijn, maar meer een strategisch denker. Je moet immers de lessen uit de gedragspsychologie toepassen (niet creatief dus). Zijn ervaring is dat die gewoon werken. Ook opvallend is dat het merk geen verschil maakt. De deelnemers weten inderdaad nauwelijks welk merk melk ze drinken of welke er bestaan. Je pakt automatisch iets uit het schap. Het draait uiteindelijk om het voorzien in een fundamentele behoefte. Dat doen diverse automerken heel goed. De overheid is geneigd te zeggen wat je moet en wil snel dingen bereiken. En dat werkt dus niet. Er zijn zorgen over hoe ethisch campagnes zijn die inspelen op het onderbewustzijn. Dit leidde al tot het stopzetten van campagnes door een bestuurder. De discussie hierover gaf nog geen ultiem antwoord. Er zitten veel kanten aan. Welk doel en welke maatregel precies? Peter van Vendeloo gaf aan dat tabaksfabrikanten jaren op het onderbewuste hebben ingespeeld en dat het aan de overheid is te danken dat er nu in openbare ruimten niet meer wordt gerookt. Zo'n verschuiving zie je ook bij schone voertuigen. Vroeger wilde iedereen een knetterende brommer, nu begint de elektrische scooter terrein te winnen (zie ook electric-heroes). Straks wil iedereen alleen nog maar schone en stille voertuigen. De originele, grote presentatie kunt u uploaden via Allinx - Int. discussiegroep over mobiliteitsmanagement. Hier kunt u ook de presentatie van Peter van Vendeloo snel bekijken zonder de filmpjes. Of bekijk de losse filmpjes op: electric-heroes; vanish-reclame en diverse auto-reclames op internet. ContactWilma Slinger, wilma.slinger@kpvv.nl Friso Metz, friso.metz@kpvv.nl

  Onderwerpen: Educatie en voorlichting, Schone voertuigen, Aanpak
  Terugblik 15-11-2012

• Excursie naar Vlaamse Stichting Verkeersveiligheid in Mechelen

  Het KpVV heeft van de provincies en stadsregio’s in 2010 de vraag gekregen om de kennisfunctie verkeerseducatie verder uit te bouwen. Wat betreft dit onderwerp kunnen we nog wat leren van onze zuiderburen: goede effectieve campagnes, de ontwikkeling van een kwaliteitswijzer voor verkeerseducatieve projecten en producten, het halen van je theorierijbewijs op school in het voortgezet onderwijs, de ervaringen met het project 'Start to Drive’ voor jongeren (waar we in Nederland nog maar met de eerste pilot bezig zijn) en een digitaal verkeersexamen. Zomaar een paar onderwerpen die voor het KpVV aanleiding waren voor het organiseren van een excursie naar de Vlaamse Stichting Verkeerskunde (VSV) in Mechelen op 29 en 30 maart 2012. KpVV-genodigden waren provincies en stadsregio’s (als regisseurs verkeersveiligheid), aangevuld met mensen vanuit VVN, SWOV, CBR en Team Alert. ProgrammaDe twee dagen waren opgebouwd rondom een paar hoofdthema’s met daarnaast ook aandacht voor meer algemene kennis over de stad zelf en haar mobiliteitsbeleid. België voor beginnersEddy Klynen, directeur van de VSV, gaf de aftrap met een presentatie 'België voor beginners'. De volksaard van de Belg is van grote invloed op bijv. de ruimtelijke ordening en hoe er met planning daarin wordt omgegaan. Rij-opleidingHilde Bruynseels is als projectmedewerker rijopleiding ingevoerd in de achtergronden van het project 'Start to Drive’ en gaf ons met haar presentatie 'De rijopleiding in Vlaanderen' ook een kijkje in hoe de opleiding is georganiseerd in België. Het project 'Start to Drive’ heeft in een tussentijdse evaluatie laten zien dat de slagingspercentages hoger zijn dan in de reguliere rij-opleiding. Daarnaast is Vlaanderen al sinds 2007 bezig met het aanbieden van lessen voor het theorierijbewijs op de middelbare school. In Nederland is VVN hier net mee begonnen om dit op te zetten. In Vlaanderen is dit project erg succesvol: 780 van de 800 middelbare scholen doen mee en zijn enthousiast over de resultaten. Extra voordeel is dat de rij-instructeurs die op de scholen les geven ook extra coaching krijgen in didactiek. Verkeerseducatieve projectenDirk Gabriëls is als stafmedewerker van de VSV betrokken bij diverse projecten. Hij gaf een overzicht van een aantal: de grote verkeerstoets, het fietsexamen, het project ‘slimme mobiele scholen’ en de catalogus van producten voor het onderwijs die gekoppeld is aan de kwaliteitswijzer voor verkeerseducatie.Bij het project ‘slimme mobiele scholen’ is een netwerkstructuur opgezet met begeleiders voor de scholen, aangevuld met financiële prikkels om scholen op deze manier te stimuleren om evaluaties van producten aan te leveren. Deze komen in een kwaliteitswijzer met educatieve producten op internet. Voor Nederland is dit interessant omdat KpVV samen met de regio’s bezig is met de ontwikkeling van een ‘verkeerseducatieve checklist’. Scholen leggen de planning van hun activiteiten digitaal vast in een stappenplan Slimme Mobiele Scholen dat de VSV kan volgen. Mobiliteit in MechelenLeen Scharlaeckens, projectcoördinator mobiliteit van de stad Mechelen, gaf ons een kijkje in het Mechelse verkeers- en vervoerbeleid met haar presentatie 'Stad Mechelen - Mobiliteit en ruimte' en rondleiding. Mechelen bestaat uit 80.000 inwoners en heeft de afgelopen 12 jaar een transformatie ondergaan. De gemeente heeft aandacht voor kwaliteit van de openbare ruimte en streeft ernaar om de binnenstad autoluw te maken, parkeren zoveel mogelijk uit het zicht te halen en kwaliteit als bijvoorbeeld oude riviertjes terug te brengen in het stadsbeeld. CampagnesHet laatste inhoudelijke thema werd door Werner de Dobbeleer, woordvoerder van de VSV, toegelicht in zijn presentatie 'Verkeersveiligheidscampagnes', namelijk wat is nou een goede voorlichtingscampagne? Werner is een paar jaar geleden betrokken geweest bij het Europese CAST-project waar lessen zijn getrokken hierover. VervolgDe excursie heeft ertoe geleid dat alle partijen hebben uitgesproken dieper te willen uitwisselen op o.a. het terrein van de digitale toepassingen zoals de VSV die heeft opgezet voor het onderwijs. Het KpVV gaat dit vervolg faciliteren voor de regio’s. Meer informatieWilma SlingerTel. 06-5123 1628Wilma.slinger@kpvv.nl Overzicht van links:België voor beginners: Presentatie Eddy Klynen http://prezi.com/yvvktwew-nab/belgie-voor-beginners-2/Rij-opleiding Theorierijbewijs in Vlaanderen: Presentatie Hilde Bruynseels http://www.rijbewijsopschool.be/Theorierijbewijs+ in Nederland: http://www.veiligverkeernederland.nl/theorierijbewijsplusVerkeerseducatieve projecten:- de grote verkeerstoets: http://www.verkeerstoets.be/#/gvt- fietsexamen: http://www.verkeerstoets.be/#/gfe- slimme mobiele scholen: http://www.slimmemobielescholen.be/Vlaamse verkeerseducatieve catalogus: http://www.sms-webshop.be/Overzicht stappenplan verkeerseducatie VO: http://secundair.slimmemobielescholen.be/stappenplan Mobiliteit in Mechelen: Presentatie Leen Scharlaeckens 'Stad Mechelen - Mobiliteit en ruimte'Campagnes: Presentatie Werner de Dobbeleer 'Verkeersveiligheidscampagnes'CAST-project: Terugblik Effectief campagne voeren, hoe doe je dat.

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Terugblik 29-03-2012

• Eindsymposium Blijf Veilig Mobiel ‘Verder mobiliseren’

  Het samenwerkingsverband Blijf Veilig Mobiel (BVM) stimuleert de verkeersveilige mobiliteit van senioren. Tijdens haar eindsymposium op 24 november presenteerde het samenwerkingsverband Blijf Veilig Mobiel de resultaten en bevindingen van het 3-jarige programma. Ook werd ingegaan op de vraag: Hoe kunnen we met elkaar vanaf 2012 de verkeersveilige mobiliteit van senioren verder mobiliseren?Aan het symposium werkten onder meer mee: minister Schultz van Haegen (Ministerie Infrastructuur en Milieu), Guido van Woerkom (directeur ANWB), Karla Peijs (voorzitter Veilig Verkeer Nederland) en Hugo van der Steenhoven (directeur Fietsersbond). Het symposium bestond uit zowel plenaire bijeenkomsten als diverse workshops die door organisaties binnen en buiten Blijf Veilig Mobiel werden gehouden. Het KpVV en CROW organiseerden beiden workshops. Het verslag van het plenaire deel vind u op de site van blijf veilig mobiel.KpVV workshop: Wat zijn ‘goede’ verkeerseducatieve producten voor senioren?Het KpVV verzorgt de voor haar doelgroep - de decentrale overheden - de online toolkit permanente verkeerseducatie: Toolkit PVE. In deze toolkit zijn producten opgenomen gericht op diverse doelgroepen, waaronder ook de doelgroep ouderen. Vanuit overheden kwam de vraag om iets meer te zeggen over de kwaliteit van de verschillende producten. Het KpVV is toen een traject gestart dat op dit moment nog niet is afgerond maar al wel een concept-educatieve checklist heeft opgeleverd. Producten kunnen bekeken worden aan de hand van deze checklist om te kijken of ze in de basis goed zijn opgezet en of er aandacht is besteed aan bepaalde aspecten, zoals monitoring en evaluatie. In de workshop werd ingegaan op hoe de PVE-toolkit is opgezet en werkt, welke producten voor ouderen er momenteel in zijn opgenomen én is de checklist toegelicht. Aan de hand van het product BROEM kregen deelnemers een beeld van wat de uitkomsten zijn als de checklist ingezet wordt. CROW publicatie: Seniorenproof wegontwerpCROW heeft met de BVM-partners de publicatie ‘Seniorenproof wegontwerp’ ontwikkeld die tijdens deze sessie is gelanceerd. Doel van de publicatie is ontwerpsuggesties te doen voor een veiliger infrastructuur binnen de bebouwde kom. De publicatie is te bestellen bij CROW publicatie 309

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Terugblik 24-11-2011

• PVE Toolkit

  De Toolkit Permanente Verkeerseducatie helpt met het vinden van verantwoorde producten en projecten in het kader van Permanente Verkeerseducatie. Waarom de Toolkit Permanente Verkeerseducatie? Het is belangrijk dat verkeersdeelnemers over de nodige kennis, vaardigheden en motivatie beschikken om zich veilig te verplaatsen. Maar in de loop van een mensenleven verandert er veel. Je begint als voetgangers, fietser of autopassagier. Later word je ook automobilist, vrachtwagenchauffeur of ov-reiziger. Ondertussen komen er nieuwe verkeersregels en met het klimmen der jaren veranderen ook de inzichten en mogelijkheden van een verkeersdeelnemer. Het is noodzakelijk om daar met verkeerseducatie continu rekening mee te houden. Daarom spreken we van Permanente Verkeerseducatie. Er zijn veel hulpmiddelen beschikbaar in de vorm van lespakketten, voorlichtingsprojecten, cursussen, opleidingen, video’s, enzovoort. Deze Toolkit maakt het mogelijk om de juiste middelen voor de juiste doelgroep te vinden.Toolkit PVE

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Instrument 1-01-2011

• Wat heb je ervan geleerd? Focussen! Procesevaluatie van het pilot-project 'Power of Control'

  Procesevaluatie van een experimenteel project voor het voortgezet onderwijs om verkeerseducatie in te bedden in lessen 'weerbaarheid'. De procesevaluatie is kwalitatief van aard: vier scholen op verschillende niveaus (praktijkschool, VMBO, HAVO/VWO) hebben deelgenomen.

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Publicatie 20-12-2010

• UPDATE 3: Gedrag. Beïnvloedbaar?

  We horen steeds vaker dat het beïnvloeden van gedrag de sleutel is tot effectief beleid. Maar hoe werkt dat dan? En wat levert dat op? Is gedragsbeïnvloeding hetzelfde als communicatie? Of komt het er op neer dat overheden zich in privékeuzes van burgers mengen? En welke inzichten uit de gedragspsychologie zijn van belang? In deze UPDATE gaan we samen met experts en praktijkdeskundigen op zoek naar de antwoorden. Met aandacht voor: - Gedragsbeïnvloeding werkt- Vat krijgen op gedrag- 4 x 4 Hoe speelt gedragsbeïnvloeding in uw organisatie?- Niet de file maar de mens centraal- Aan de keukentafel of via de mobiel; en meer. Uw mening over de UPDATE UPDATE is een uitgave van Kennisplatform Verkeer en Vervoer (KpVV), speciaal voorbestuurders, management en senior beleidsmedewerkers. In UPDATE wisseleninspirerende visies en stevige stellingen over actuele thema’s elkaar af. Wij zijn benieuwd naar uw mening over ons magazine. Webdiscussies Wilt u mee discussiëren of uw mening geven over de effectiviteit van gedragsmaatregelen in het verkeer? Of over andere onderwerpen op het gebied van verkeer en vervoer? Dat kan in de LinkedIn discussiegroep ‘Kennisplatform Verkeer en Vervoer’. KpVV heeft in LinkedIn een webdiscussies gestart: Het lijkt dat gedragsmaatregelen steeds meer nadruk krijgen in het verkeersbeleid nu de budgetten steeds kleiner worden. Maar zijn deze maatregelen succesvol? Wat zijn uw ervaringen of aanbevelingen? Met inmiddels ruim 15 reacties van vakgenoten. Niet voor niets is ons motto: ‘Samen weten we meer’!

  Onderwerpen: Educatie en voorlichting, Reisgedrag
  Publicatie 30-10-2010

• KpVV-lunchgesprek 1: Gedragsverandering (on)mogelijk?

  Op 22 september kwamen zo’n 13 belangstellenden uit verschillende hoeken naar het KpVV voor het eerste lunchgesprek. Doel van deze lunchgesprekken is vrijelijk met elkaar van gedachten wisselen zonder dat er conclusies getrokken moeten worden. Ditmaal stond het gesprek in het teken van gedragsbeïnvloeding. Wat is het? Wat is mogelijk? Wat weten we al en wat vooral nog niet? PresentatieAls introductie werd door Friso Metz van het KpVV het gesprek ‘opgewarmd’ met een korte beeldende presentatie (pecha kucha) over het onderwerp. Gedragsbeïnvloeding is een breed thema waardoor er ook vele aspecten in het gesprek aan bod zijn geweest: van stimuleren van een ander reisgedrag tot vergroting van de verkeersveiligheid, van campagnes tot het betrekken van burgers. Goede en minder goede voorbeelden werden uitgewisseld. Meer informatieVoor mensen die meer achtergrondinformatie willen zijn de volgende drie publicaties nog als tip gegeven: KpVV-bericht 91: 15 tips voor het beïnvloeden van reisgedrag WRR-rapport: De menselijke beslisser: over de psychologie van keuze en gedrag, WRR, 2009 Rijkswaterstaat, 10 gouden regels om rekening te houden met de weggebruiker, 2008 Het KpVV experimenteert met deze lunchgesprekken. In 2010 wordt een serie van drie gesprekken georganiseerd. Op 12 oktober werd gehouden ‘Parkeren is het nieuwe fileprobleem?’ en op 16 november ‘Openbaar vervoer en duurzaamheid: een twee-eenheid?’.

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Terugblik 22-09-2010

• Duidelijke lijnen uitzetten: onderzoek naar de mogelijkheden voor doorontwikkeling van permanente verkeerseducatie

  In het Strategisch plan verkeersveiligheid is aangekondigd dat onderzocht zal worden of en hoe een centraal afstemmingspunt rondom permanente verkeerseducatie kan worden georganiseerd. Dit onderzoek is in opdracht van het ministerie van Verkeer en Waterstaat uitgevoerd en geeft antwoorden op de volgende vragen: zijn er mogelijkheden voor een (structurele en professionele) doorontwikkeling van PVE en wat is daarvoor nodig? Wat loopt er goed, wat kan er beter en wat willen betrokkenen daar zelf aan bijdragen?. De resultaten in dit rapport zijn gebaseerd op o.a. meer dan 30 interviews met betrokkenen.

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Publicatie 24-05-2010

• Evaluatie van de BROEM-cursus nieuwe stijl

  De BROEM-cursus biedt de oudere automobilist een gelegenheid om zijn/haar rijgedrag onder de loep te nemen. De cursus bestaat uit theorie en een praktijkrit. In 2008 zijn de BROEM-cursus en het bijbehorende naslagwerk geactualiseerd. De BROEM-organisatie wil graag weten hoe de cursisten de nieuwe cursus beoordelen en welke bijstellingen eventueel nodig zijn. Tegelijkertijd was er behoefte bij o.a. KpVV om meer te weten over de effectiviteit van dit specifieke educatieprogramma en of de beoogde doelgroep wordt bereikt. De BROEM-cursus nieuwe stijl is daarom geevalueerd. Dit rapport doet daarvan verslag.

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Publicatie 18-05-2010

• Implementatie van verkeers- en gezondheidseducatie in het voortgezet onderwijs: een literatuuronderzoek

  Het is al langer bekend dat het lastig is om verkeerseducatie een structurele plek in het voortgezet onderwijs te geven. Wat zijn nu de factoren die bepalend zijn hiervoor? En kunnen we leren van wat er al gedaan en onderzocht is, ook wat betreft andere beleidsterreinen? KpVV heeft antwoorden op deze en nog meer vragen opgetekend in dit literatuurrapport. Een van de hoofddilemma's die erin naar voren komt is: moet je wel naar de toekomst toe verkeerseducatie als zelfstandig vak blijven zien óf liggen de kansen meer in integratie van een aantal aspecten, zoals in de 'ga voor gezond-beweging'?

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Publicatie 28-09-2009

• Kinderen in het lokale verkeer

  Zelfstandige mobiliteit van kinderen is een groot goed, niet alleen uit het oogpunt van ontwikkeling en gezondheid van het kind zelf maar ook vanuit bereikbaarheid, milieu en leefbaarheid. Op deze dag is ingegaan op de voorwaarden die nodig zijn om kinderen zelfstandig mobiel te laten zijn en zijn praktische handvatten gegeven hoe dit aan te pakken in beleid en in uitvoering. Infrastructuur én verkeerseducatie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en waren de twee peilers in het programma. Voorafgaand aan deze dag is nog een kleine enquête gehouden onder wegbeheerders wat betreft hun aandacht voor de kwetsbare verkeersdeelnemer, kindvriendelijke infrastructuur en verkeerseducatie (met name het praktijkexamen fiets). Het symposium is georganiseerd door KpVV i.s.m. de Fietsersbond, Veilig Verkeer Nederland en het International Institute for the Urban Environment (IIUE), op basis van het boek Childstreet2009. Dit boek is verstuurd naar alle gemeentes in Nederland en hier te bekijken. Presentaties en verslag Het plenaire deel begon met een gesprek tusssen dagvoorzitter Wim van Tilburg (KpVV) en Anne Koning, wethouder in de gemeente Delft. Na vragen uit de zaal waren er achtereenvolgens de volgende presentaties: Zelfstandige mobiliteit van kinderen en een gezonde ontwikkeling, Josine van den Bogaard, GGD Rotterdam / Ruimte voor de Jeugd Het belang van praktische verkeerseducatie, Ria de Gooijer, Hogeschool InHolland, zij gebruikte ter ondersteuning van haar verhaal de volgende animatie om duidelijk te maken dat het belangrijk is om juist in de praktijk te oefenen om dat taal (stop voor die auto) voor meerdere uitleg vatbaar is. Schoolomgeving, schoolroutes, Henk Hendriks, projectleider 'Wijken voor de fiets' van de Fietsersbond Kinderen in het lokale verkeer, de integrale benadering volgens Childstreet, Janneke Zomervrucht, Veilig Verkeer Nederland, redactielid Childstreet 2009 Het complete verslag van het plenaire deel is hier te vinden. 's Middags werd er in zeven deelsessies dieper ingegaan op de thema's van die ochtend. Kinderen Veiliger door Delft Arjan Breider sprak vanuit zijn ervaring bij de gemeente Delft over de deelprojecten die zijn opgestart onder deze titel. In de discussie gingen we hier dieper op in. Kindvriendelijk integraal beeld in Rotterdam Gudrun Feldkamp gaf vanuit de gemeente inzicht in de ontwikkeling van de stedenbouwkundige visie die ontwikkeld is met het kind als uitgangspunt. Het verslag geeft meer informatie. Ook is een folder uitgedeeld over Rotterdam kindvriendelijk. De Childstreet-aanpak Deze aanpak werd door Janneke Zomervrucht (VVN) en Steven Schepel verder toegelicht in veel beeldmateriaal. Meer informatie in het verslag. Veilige schoolomgeving Bij dit thema kwamen Henk Hendriks (Wijken voor de fiets), Joke Vulkers (gemeente Zwolle), Anke Goot (gemeente Groningen) met praktische voorbeelden. Overige informatie staat in het verslag. Verkeersexamen en de rol van VVN Klaas de Hart (VVN) lichtte dit verder toe. E.e.a. is samengevat in het verslag. Het praktisch verkeersexamen door de gemeente Als voorbereiding op deze sessie is een ronde-tafelbijeenkomst georganiseerd met een aantal gemeenten. Hieruit kwam dat de aanpak bij de organisatie van het praktisch verkeersexamen zeer verschillend is. Jac Wolters en Hortense Berkenveld gaven in deze sessie nog inzicht in hun Amsterdamse praktijk. Voor een weergave zie het verslag. Kinderen leren fietsen In deze sessie is aan de hand van een hand-out over de probleemstelling gesproken en vervolgens gekeken wat overheden vervolgens zelf kunnen doen om het (leren) fietsen te bevorderen. Dit alles samengevat in een kort verslag. Meer informatieVoor wie meer interesse heeft in het onderwerp Inrichting van een kindvriendelijke openbare ruimte is meer informatie te vinden op www.crow.nl/iks. Ook kunt u lid worden van het netwerk rondom dit thema door contact op te nemen met KpVV op info@kpvv.nl.

  Onderwerpen: Educatie en voorlichting, Infrastructuur
  Terugblik 10-09-2009

• Effectief campagne voeren, hoe bereik je dat?

  Op 4 juni organiseerden het KpVV, de SWOV, het Ministerie van Verkeer en Waterstaat en het Belgisch Instituut voor de Verkeersveiligheid (BIVV) dit symposium over verkeersveiligheidscampagnes. Aanleiding van deze dag is de afronding van het Europese project CAST (Campaigns and Awareness-raising Strategies in Traffic safety). Om te komen tot nog betere verkeersveiligheidscampagnes werd een aantal handboeken en instrumenten ontwikkeld met als belangrijkste het Engelstalige handboek over opzet, uitvoering en evaluatie van campagnes. Deze publikaties vormden aanleiding om o.a. de hierin opgeslagen kennis prominenter aan de Nederlandse markt en overheden te presenteren. Het plenaire deel bestond uit o.a. een korte introductie over wat het CAST-project heeft opgeleverd en een toelichting op gedragsbeïnvloeding in zijn algemeenheid door Divera Twisk (SWOV). Het middagdeel was gewijd aan een vijftal deelsessies. 1. Gedragsbeïnvloeding: nieuwe inzichten Een sessie waar enorm veel belangstelling voor was. Wat werkt en wat werkt niet in campagnes was o.a. een thema. Christine Swankhuisen (Tabula Rasa) en Katarina Panic (Universiteit Gent) gaven blijk van hun kennis. Het verslag geeft de discussie weer. Ook zijn er ondersteunende sheets gebruikt:sprekers, argumenten, gewenst gedrag, routinegedrag, stelling angst, stelling context. Verder is er nog een achtergrondartikel gegeven met een interview met Bert Pol en een samenvattend document met de inzichten. 2. Samenwerken met opdrachtgevers, onderzoekers en reclamebureausDe fictieve gemeente Castenburg heeft overlast als gevolg van een coffeeshop in haar gemeente. Een campagne zou ingezet kunnen worden om dit tegen te gaan. Hoe pak je zoiets aan? Een rollenspel gaf inzicht aan de deelnemers over dilemma's, strategie en uitvoering. De deelnemers werden 'gecoacht' door toppers als Piet Wulleman (reclamebureau Germaine), Peter van Vendeloo (Tabula Rasa) en Cees Meijer (Stichting Consument en Veiligheid).Hier vind u het verslag, de case-beschrijving en de CAST-aanbevelingen over samenwerking. 3. Campagnes op lokaal niveauHoe pak je een campagne aan op het gebied van snelheid in samenwerking met andere partijen bijv. de politie? Jacqueline van der Spek (ROV Utrecht) en Walter Dillen (verkeerspolitie Antwerpen) gingen in op hun ervaringen. Een samenvatting vind u in het verslag. 4. Evaluatie in de praktijkEvalueren van campagnes is belangrijk, hoe weet je anders of je je doelen hebt bereikt? Het verslag geeft een samenvatting weer van de presentaties van Robert Coffeng (Ingenieursbureau Oranjewoud) en Stijn Daniëls (Universiteit Hasselt) en de daarop volgende discussie. 5. Combinatie van voorlichting met andere vormen van gedragsbeïnvloedingEr zijn verschillende maatregelen die in combinatie met voorlichting een positief effect kunnen hebben. Maatregelen op het gebied van handhaving en infrastructuur stonden centraal in deze sessie. Dirk-Jan van der Vis (gemeente Middelburg) en Stefaan Vannieuwenhuyse (politie Grensleie) gaven hun ervaringen weer. Het verslag vat e.e.a. samen. Het plenaire debat tenslotte gaf de highlights weer uit de diverse sessies: wat willen we delen met iedereen én wat willen we vragen/voorleggen aan iedereen?

  Onderwerp: Educatie en voorlichting
  Terugblik 4-06-2009